ಮಾಂಜಾ ದಾರ: ಇದು ಆಟವಲ್ಲ, ಕ್ರೌರ್ಯ! ಮನುಷ್ಯರ ಕುತ್ತಿಗೆಗೆ, ಪಕ್ಷಿಗಳ ಪಾಲಿಗೆ ಸಾವಿನ ಬಲೆ!

~ಡಾ. ರವಿಕಿರಣ ಪಟವರ್ಧನ,
***

ಗಾಳಿಪಟ ಹಾರಿಸುವುದು ತಪ್ಪಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಕುತ್ತಿಗೆಗೆ ಗಾಯಮಾಡುವ, ಪಕ್ಷಿಗಳ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವ ದಾರವನ್ನು ಹಾರಿಸುವುದು ಆಟವೂ ಅಲ್ಲ, ಸಂಭ್ರಮವೂ ಅಲ್ಲ. ಅದು ಜೀವಕ್ಕೆ ಅಪಾಯ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಬೇಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ವರ್ತನೆ.
ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ಗಾಳಿಪಟಗಳು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹಾರಾಡುವುದನ್ನು ನೋಡುವುದೇ ಒಂದು ಆನಂದ. ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ವಯಸ್ಕರವರೆಗೂ ಗಾಳಿಪಟ ಹಾರಿಸುವುದು ಸಂತೋಷದ ಮನರಂಜನೆ. ಆದರೆ ಈ ಸಂಭ್ರಮದ ಹಿಂದೆ ಅಡಗಿರುವ ಮಂಜಾ ದಾರದ ಅಪಾಯವನ್ನು ನಾವು ಮರೆಯಬಾರದು. ನಮ್ಮ ಮನರಂಜನೆ ಮತ್ತೊಂದು ಜೀವದ ಪಾಲಿಗೆ ದುರಂತವಾಗಬಾರದು.

ಮಾಂಜಾ ದಾರ ಎಂದರೇನು? ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಅಪಾಯವೇನು?

ಸಾಮಾನ್ಯ ಗಾಳಿಪಟದ ದಾರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕತ್ತರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿರುವಂತೆ ತಯಾರಿಸಿದ ದಾರವನ್ನು ಮಾಂಜಾ ದಾರ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಹತ್ತಿಯ ದಾರಕ್ಕೆ ಅಂಟು ಮತ್ತು ಗಾಜಿನ ಪುಡಿಯಂತಹ ಅಪಘರ್ಷಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಲೇಪಿಸಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಎದುರಾಳಿಯ ಗಾಳಿಪಟದ ದಾರವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನೈಲಾನ್ ಅಥವಾ ಇತರ ಸಂಶ್ಲೇಷಿತ ಪಾಲಿಮರ್‌ಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಬಲಿಷ್ಠ ದಾರಗಳೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಕೆಲವು ದಾರಗಳ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಅಪಘರ್ಷಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಲೇಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ದಾರಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ತುಂಡಾಗದೆ ಉಳಿಯುವುದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯರು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಗಂಭೀರ ಅಪಾಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡಬಹುದು.

ನಿಷೇಧವಿದ್ದರೂ ಮಾರಾಟ ಹೇಗೆ?
ನೈಲಾನ್, ಸಂಶ್ಲೇಷಿತ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಹಾಗೂ ಅಪಘರ್ಷಕ ಲೇಪನ ಹೊಂದಿರುವ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಮಾಂಜಾ ದಾರಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧಾತ್ಮಕ ಆದೇಶಗಳಿವೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿಯೂ ನೈಲಾನ್ ಮಾಂಜಾ ದಾರದ ವಿರುದ್ಧ 2016ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಸೂಚನೆ ಹೊರಡಿಸಲಾಗಿದೆ.ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಇಂತಹ ದಾರಗಳು ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತಿವೆ ಎಂಬ ದೂರುಗಳು ಕೇಳಿಬರುತ್ತವೆ. ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾಗುವ ದಾರಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ, ಅಕ್ರಮ ದಾಸ್ತಾನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ನಿಯಮ ಉಲ್ಲಂಘಿಸುವವರ ವಿರುದ್ಧ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ.ಆದೇಶ ಕಾಗದದಲ್ಲಿ ಉಳಿದರೆ ಅದರಿಂದ ಯಾರ ಜೀವವೂ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ವರ್ಷವಿಡೀ ಅಕ್ರಮ ಮಾರಾಟದ ಮೇಲೆ ನಿಗಾ ಇರಬೇಕು.

ಕಾಣದ ಕತ್ತಿ: ವಾಹನ ಸವಾರರಿಗೆ ಪ್ರಾಣಾಪಾಯ!

ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವವರ ಕುತ್ತಿಗೆಗೆ ರಸ್ತೆಯ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ನೇತಾಡುತ್ತಿರುವ ತೆಳುವಾದ ಮಾಂಜಾ ದಾರ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡರೆ ಆಳವಾದ ಗಾಯ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಪ್ರಮುಖ ರಕ್ತನಾಳಗಳು, ನರಗಳು ಮತ್ತು ಉಸಿರಾಟದ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಹಾನಿಯಾದರೆ ಪ್ರಾಣಾಪಾಯವೂ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು. ಮುಖ, ಕೈ ಮತ್ತು ಬೆರಳುಗಳಿಗೂ ಗಾಯವಾಗಬಹುದು.
ತೆಳುವಾದ ದಾರವನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ವಾಹನದ ಸವಾರರು ಗುರುತಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ. ಅದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೂ ತಕ್ಷಣ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿರಬಹುದು. ರಸ್ತೆ, ಸೇತುವೆ, ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಕಂಬಗಳ ಬಳಿ ಸಿಲುಕಿರುವ ದಾರಗಳು ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗುತ್ತವೆ.ಯಾರೋ ಒಬ್ಬರು ತಮ್ಮ ಗಾಳಿಪಟದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಗೆಲ್ಲಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆಗೆ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಮನೆಯ ದೀಪ ಆರಬೇಕೇ? ಗಾಳಿಪಟದ ದಾರ ಕತ್ತರಿಸುವ ಗೆಲುವಿಗಿಂತ ಮನುಷ್ಯನ ಜೀವ ಉಳಿಸುವುದು ದೊಡ್ಡದಲ್ಲವೇ?

ಪಕ್ಷಿಗಳ ಪಾಲಿಗೆ ಇದು ಮೌನ ಸಾವಿನ ಬಲೆ!
ಆಕಾಶ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಮನೆ. ಅವುಗಳ ಹಾರಾಟಕ್ಕೆ ಗಡಿಗಳಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ನಾವು ಹಾರಿಸಿದ ಮಾಂಜಾ ದಾರ ಅವುಗಳ ರೆಕ್ಕೆ, ಕಾಲು ಅಥವಾ ಕುತ್ತಿಗೆಗೆ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡರೆ ಅವು ಹಾರಲಾಗದೆ ಒದ್ದಾಡುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
ರೆಕ್ಕೆಗಳಿಗೆ ಗಾಯವಾದ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಆಹಾರ ಹುಡುಕಲು, ಹಾರಲು ಮತ್ತು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಷ್ಟಪಡುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಪಕ್ಷಿಗಳು ಮರಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ವಿದ್ಯುತ್ ತಂತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಬಳಸಿದ ನಂತರ ಮರಗಳು, ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ತಂತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಉಳಿಯುವ ದಾರವೂ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿ ಉಳಿಯಬಹುದು.
ನೈಲಾನ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂಶ್ಲೇಷಿತ ದಾರಗಳು ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕೊಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಅವು ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಉಳಿದು ಪಕ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಅಪಾಯ ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು.ನಮ್ಮ ಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿ ಮೂಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ನೋವು ಅನುಭವಿಸಬೇಕೇ? ನಾವು ಹಾರಿಸಿದ ಗಾಳಿಪಟ ನೆಲಕ್ಕಿಳಿದರೂ, ಅದರ ದಾರದಿಂದ ಗಾಯಗೊಂಡ ಪಕ್ಷಿಯ ನೋವು ಅಷ್ಟು ಸುಲಭವಾಗಿ ಮುಗಿಯುವುದಿಲ್ಲ.

ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಅಪಾಯವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳೋಣ

ಮಾಂಜಾ ದಾರದ ಅಪಾಯವು ಕೇವಲ ಅದರ ಬಣ್ಣ ಅಥವಾ ಲೇಪನದಿಂದ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ದಾರದ ವಸ್ತು, ದಪ್ಪ, ಬಲ, ಮೇಲ್ಮೈಯ ಹರಿತ, ಎಳೆಯುವ ಒತ್ತಡ ಮತ್ತು ದೇಹಕ್ಕೆ ತಾಗುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳೆಲ್ಲ ಗಾಯದ ತೀವ್ರತೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ.
ಗಾಜಿನ ಪುಡಿ ಅಥವಾ ಇತರ ಅಪಘರ್ಷಕ ವಸ್ತುಗಳ ಲೇಪನ ದಾರದ ಮೇಲ್ಮೈಯ ಕತ್ತರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು. ಬಲಿಷ್ಠ ಸಂಶ್ಲೇಷಿತ ದಾರ ಸುಲಭವಾಗಿ ತುಂಡಾಗದೆ ಉಳಿಯುವುದೂ ಅಪಾಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು.
ಸಾಮಾನ್ಯ ಹತ್ತಿಯ ದಾರವೂ ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಎಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಅಥವಾ ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುವಾಗ ಗಾಯ ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ದಾರವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಪಾಯರಹಿತವೆಂದು ಭಾವಿಸಬಾರದು. ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಸುರಕ್ಷಿತ, ಹರಿತವಿಲ್ಲದ ದಾರವನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು.

ಯಾರು ಹೊಣೆ?
1. ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು: ನಿಷೇಧಿತ ಅಥವಾ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಅಪಾಯಕಾರಿ ದಾರಗಳ ಮಾರಾಟದ ಮೂಲಕ ಲಾಭ ಗಳಿಸುವವರು ಕಾನೂನು ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಬಹುದು. ಅಕ್ರಮ ಮಾರಾಟದ ವಿರುದ್ಧ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಪರಿಶೀಲನೆ ಅಗತ್ಯ.
2. ಬಳಕೆದಾರರು: ಅಪಾಯಕಾರಿ ದಾರದ ಸ್ವರೂಪ ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಇತರರ ಜೀವಕ್ಕೆ ಅಪಾಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಗಾಳಿಪಟದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಬಾರದು.
3. ಪೋಷಕರು: ಮಕ್ಕಳ ಕೈಗೆ ಅಪಾಯಕಾರಿ ದಾರವನ್ನು ನೀಡಬಾರದು. ಸುರಕ್ಷಿತ ದಾರವನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಗಾಳಿಪಟ ಹಾರಿಸುವಾಗ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವುದು ಅಗತ್ಯ.

ನಮ್ಮ ಒತ್ತಾಯವೇನು?

* ನಿಷೇಧಿತ ಮಾಂಜಾ ದಾರಗಳ ಅಕ್ರಮ ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ದಾಸ್ತಾನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ವರ್ಷವಿಡೀ ಪರಿಶೀಲನೆ ನಡೆಸಬೇಕು.
* ತಯಾರಕರು, ಮಾರಾಟಗಾರರು ಮತ್ತು ಸಾಗಣೆದಾರರು ಕಾನೂನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿರುವುದು ದೃಢಪಟ್ಟರೆ ಅನ್ವಯಿಸುವ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು.

* ನಿಯಮಾನುಸಾರ ಸಾಧ್ಯವಿರುವ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಪರವಾನಗಿ ಅಮಾನತು ಅಥವಾ ರದ್ದತಿಯ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು.

* ಶಾಲೆ, ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ಬಡಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಂಜಾ ದಾರದ ಅಪಾಯದ ಕುರಿತು ಜಾಗೃತಿ ಅಭಿಯಾನ ನಡೆಸಬೇಕು.
* ಮರಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ವಿದ್ಯುತ್ ತಂತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿರುವ ದಾರವನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಸ್ವತಃ ತೆಗೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸದೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಬೇಕು.

ಸಂಭ್ರಮ ಇರಲಿ; ಕ್ರೌರ್ಯ ಬೇಡ!

ಗಾಳಿಪಟ ಹಾರಿಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕೆಂಬುದು ನಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶವಲ್ಲ. ಆದರೆ ಗಾಳಿಪಟದ ಸಂಭ್ರಮ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಜೀವಕ್ಕೆ ಅಪಾಯವಾಗಬಾರದು. ಮಕ್ಕಳ ಸಂತೋಷ, ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳ ಬದುಕು—ಮೂರನ್ನೂ ಕಾಪಾಡುವ ಹೊಣೆ ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಮೇಲಿದೆ.

ಗಾಳಿಪಟ ಹಾರಲಿ; ಮನುಷ್ಯರ ಕುತ್ತಿಗೆಗೆ ಗಾಯವಾಗದಿರಲಿ. ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ದಾರ ಇರಲಿ; ಪಕ್ಷಿಗಳ ರೆಕ್ಕೆಗಳಿಗೆ ಬಂಧನವಾಗದಿರಲಿ. ಸಂಭ್ರಮ ಇರಲಿ; ಜೀವಹಾನಿ ಇರಬಾರದು.ಇನ್ನೊಂದು ಗಾಳಿಪಟವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದ ಗೆಲುವಿಗಿಂತ, ಒಂದು ಜೀವವನ್ನು ಉಳಿಸಿದ ನೆಮ್ಮದಿ ದೊಡ್ಡದು.ನಮ್ಮ ಸಂತೋಷ ಮತ್ತೊಂದು ಜೀವದ ನೋವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗದಿರಲಿ. ಮಾಂಜಾ ದಾರದ ಅಪಾಯವನ್ನು ಅರಿಯೋಣ, ಅಪಾಯಕಾರಿ ದಾರಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯೋಣ, ಜೀವಗಳನ್ನು ಉಳಿಸೋಣ.