ಬಿಳೇಕಲ್ ಗುಡ್ಡದ ಮೌನ ಕಲ್ಲುಗಳು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿವೆ: ಸಂಪೆಸರ – ಸೋಂದಾ ಪ್ರದೇಶದ ಜೈನ ನಿಷದಿ ಪರಂಪರೆ, ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಮುಳುಗಡೆಯ ಅಪಾಯ

~ಡಾ ರವಿಕಿರಣ ಪಟವರ್ಧನ.
*****

ಸಿರ್ಸಿ ತಾಲೂಕಿನ ಸಂಪೆಸರದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರ ನಡೆದರೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ — ಬಿಳೇಕಲ್ ಗುಡ್ಡ. ದಟ್ಟ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ಮರಗಳ ನಡುವೆ ನಿಂತ ಆ ಬಿಳಿ ಬಂಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಯಾರಾದರೂ ಗಮನವಿಟ್ಟು ನೋಡಿದರೆ — ಅಕ್ಷರಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಯಾರೋ ಒಬ್ಬ ಕೆತ್ತಿದ ಅಕ್ಷರಗಳು. ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತ ಮುನಿಯ ಮೂರ್ತಿ. ಕೈಮುಗಿದ ಭಕ್ತರ ಚಿತ್ರ.

ಇವು ಜೈನ ನಿಷದಿ ಶಾಸನಗಳು.
ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಅಮೂಲ್ಯ ದಾಖಲೆಗಳು. ಇಂದು ಅವು ಮೌನವಾಗಿ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುತ್ತಿವೆ — ನಾವು ಉಳಿಯುತ್ತೇವೆಯೇ?"

ನಿಷದಿ — ಒಂದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಿಖರದ ಗುರುತು
"ನಿಷದಿ" ಎಂಬ ಪದ ಕೇಳಿದ ತಕ್ಷಣ ಅನೇಕರಿಗೆ ಅದು ಸ್ಮಶಾನದ ಕಲ್ಲು ಅಥವಾ ವೀರಗಲ್ಲಿನಂತಿರಬಹುದು ಎನ್ನಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಅದು ತಪ್ಪು ತಿಳಿವಳಿಕೆ.

ಜೈನ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿಷದಿ ಎಂದರೆ — ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವಿಜಯದ ಸ್ಮಾರಕ. ಸಲ್ಲೇಖನ ವ್ರತ ಆಚರಿಸಿ ಸಮಾಧಿ ಹೊಂದಿದ ಮುನಿಗಳ ಅಥವಾ ಶ್ರಾವಕರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಶಿಲಾ ಶಾಸನ.

ಸಲ್ಲೇಖನ ಎಂದರೇನು? ಆಹಾರ ತ್ಯಾಗ, ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಲ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ಎದುರುಗೊಳ್ಳುವ ಜೈನ ತಪಸ್ಸಿನ ಅಂತಿಮ ರೂಪ. ಕರ್ಮ ಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆಯುವ ಮಾರ್ಗ. ಕಾಯಾ, ವಾಚಾ, ಮನಸಾ — ಮೂರರಲ್ಲೂ ಶುದ್ಧಿ ಸಾಧಿಸಿ ಈ ಲೋಕ ತೊರೆಯುವ ವಿಧಾನ.

ಇಂತಹ ಮಹಾ ಸಾಧನೆಯ ನೆನಪಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಕಲ್ಲು — ಅದೇ ನಿಷದಿ. ಅದರ ಮೇಲೆ ಕೆತ್ತಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು: ಮುನಿಯ ಹೆಸರು, ಗುರು ಪರಂಪರೆ, ವ್ರತದ ಅವಧಿ, ದಿನಾಂಕ, ಸ್ಥಾಪಿಸಿದವರ ವಿವರ. ಕೆಲವೆಡೆ ಧ್ಯಾನಸ್ಥ ಮುನಿಯ ಶಿಲ್ಪ, ಕೈಮುಗಿದ ಭಕ್ತರ ಕೆತ್ತನೆ.

ಬಿಳೇಕಲ್ ಗುಡ್ಡ — ಮುನಿಗಳ ತಪೋಭೂಮಿ
ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ದಟ್ಟ ಕಾಡಿನ ಮಧ್ಯ ಏಕಾಂತ, ಸಂಪೆಸರದ ತೊರೆಯ ತಂಪು ನೀರು, ಶಾಸನ ಕೆತ್ತಲು ಯೋಗ್ಯವಾದ ಬಿಳಿ ಕಲ್ಲು — ಇವೆಲ್ಲ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಈ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಮುನಿಗಳ ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಸಲ್ಲೇಖನದ ಸ್ಥಳವನ್ನಾಗಿಸಿದ್ದವು.

ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿ ಬಂಡೆ ಒಂದೊಂದು ತಪಸ್ಸಿನ ಕತೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಅಕ್ಷರ ಒಂದೊಂದು ಆಚಾರ್ಯರ ಸ್ಮರಣೆ ಉಸಿರಾಡುತ್ತದೆ.

 ಸೋಂದಾ — ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ರಾಜಧಾನಿ
ಬಿಳೇಕಲ್ ಗುಡ್ಡದಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ದೂರವಿಲ್ಲ — ಸೋಂದಾ. ಈ ಊರು ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದ ಜೈನ ಇತಿಹಾಸದ ಹೃದಯ ಭಾಗ.

ಕ್ರಿ.ಶ. ೨ನೇ ಶತಮಾನದಷ್ಟು ಹಳೆಯ ಇತಿಹಾಸ ಹೊಂದಿದ ಶ್ರೀ ಸ್ವಾದಿ ಜೈನ ಮಠ (ಅಕಲಂಕ ಮಠ) ಇಲ್ಲಿದೆ. ದಿಗಂಬರ ಜೈನ ಪರಂಪರೆಯ ಈ ಮಠ ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದು ಜೈನ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ, ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಜೀವಂತ ಕೇಂದ್ರ.

ಇಲ್ಲಿಂದಲೇ ಬಂದ ವಿದ್ವಾಂಸ ಭಟ್ಟಕಲಂಕ ದೇವ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೬೦೪ರಲ್ಲಿ "ಕರ್ನಾಟಕ ಶಬ್ದಾನುಶಾಸನ" ರಚಿಸಿದರು — ೫೯೨ ಸಂಸ್ಕೃತ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಳೆಗನ್ನಡದ ಸಮಗ್ರ ವ್ಯಾಕರಣ. ಕನ್ನಡ, ಸಂಸ್ಕೃತ, ಪ್ರಾಕೃತ, ಮಾಗಧಿ ಸೇರಿ ಆರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಷೆ ಬಲ್ಲ ಈ ಮಹಾ ವಿದ್ವಾಂಸರ ನಿಷದಿ ಇಂದಿಗೂ ಸೋಂದಾದಲ್ಲಿ ಇದೆ — ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೬೫೫.

ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು, ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೬೦೭ರಲ್ಲಿ ಅಕಲಂಕ ಭಟ್ಟಾರಕರ ನಿಷದಿ ಸ್ಥಾಪನೆ. ಸೋಂದಾ ನಾಯಕ ರಾಜಮನೆತನದ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ.

ಇಂದಿಗೂ ಶ್ರೀ ಸ್ವಾದಿ ಜೈನ ಮಠದಲ್ಲಿ ೨೧ ಗುರು ನಿಷದಿ ಸಮಾಧಿಗಳು ಇವೆ. ಸುತ್ತಲೂ ಚಂದ್ರಪ್ರಭ ತೀರ್ಥಂಕರ ದೇವಾಲಯ, ಬಾಹುಬಲಿ ಪ್ರತಿಮೆ, ಮುತ್ತಿನಕೆರೆ ಆದಿನಾಥ ದೇವಾಲಯ.

ಬಿಳೇಕಲ್ ಗುಡ್ಡ, ಸಂಪೆಸರ ಮತ್ತು ಸೋಂದಾ — ಈ ಮೂರು ಒಟ್ಟಾದಾಗ ಒಂದು ಸಂಘಟಿತ ಜೈನ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಲಯ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ತಪೋಭೂಮಿ, ಗ್ರಾಮ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ ಕೇಂದ್ರ — ಒಂದೇ ಜೀವಂತ ಪರಿಸರದ ಮೂರು ಮುಖಗಳು.
 ಶಾಸನ ಮಾತನಾಡುತ್ತದೆ
ಈ ಪ್ರದೇಶದ ನಿಷದಿ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ — ಇಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಮುನಿಗಳ ಶಾಸನ ಮಾತ್ರ ಅಲ್ಲ, ಸ್ತ್ರೀ ಶ್ರಾವಕಿಯರ ನಿಷದಿಗಳೂ ಇವೆ.

ಇದು ಮಹತ್ವದ ಸಂಗತಿ. ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಗೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಾಧನೆಯ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಿದ ಧರ್ಮ — ಜೈನ ಧರ್ಮ ಎಂದು ಈ ಶಿಲೆಗಳೇ ಸಾಕ್ಷಿ ಹೇಳುತ್ತಿವೆ. ಕುಟುಂಬ ಸಮೇತ ಕೈಮುಗಿದ ಕೆತ್ತನೆ ಇರುವ ಕಡೆ — ಸಮಾಜ ಈ ಸಾಧಕರನ್ನು ಹೇಗೆ ಗೌರವಿಸಿತು ಎಂಬ ಚಿತ್ರ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತ ಮಿಶ್ರ ಭಾಷೆಯ ಈ ಶಾಸನಗಳು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಂಪರೆಗೂ ಅಮೂಲ್ಯ ಆಕರ ಗ್ರಂಥಗಳು.

 ಅಪಾಯ ಬಂದಿದೆ — ಇತಿಹಾಸ ಮೌನ ತಳೆದಿದೆಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ಇತಿಹಾಸ ಹೊತ್ತ ಈ ಭೂಮಿ ಇಂದು ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿದೆ.

ಬೇಡ್ತಿ – ವರದಾ ನದಿ ಜೋಡಣೆ ಯೋಜನೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ಗಂಭೀರ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ಅದರ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಮಾಜ ಎಚ್ಚರದಿಂದ ಇರಬೇಕಾಗಿದೆ.

ದಟ್ಟ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ ಅರಣ್ಯ ನಾಶ, ಅಪರೂಪದ ಜೀವ ಸಂಕುಲಕ್ಕೆ ಅಪಾಯ, ರೈತರ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿ ಮುಳುಗು, ಗ್ರಾಮಗಳ ಸ್ಥಳಾಂತರ — ಇವೆಲ್ಲ ಗೋಚರ ನಷ್ಟಗಳು. ಆದರೆ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾದ ನಷ್ಟ ಇದೆ — ಬಿಳೇಕಲ್ ಗುಡ್ಡದ ಜೈನ ನಿಷದಿ ಶಾಸನಗಳು, ಪುರಾತನ ದೇವಾಲಯಗಳು, ಮುನಿಗಳ ತಪೋಭೂಮಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಅಳಿಯಬಹುದು.

ಹಣ ಕೊಟ್ಟರೆ ಮನೆ ಕಟ್ಟಬಹುದು. ಕಾಡು ಬೆಳೆಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಸಾವಿರ ವರ್ಷದ ಕಲ್ಲಿನ ಮೇಲಿನ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಭಟ್ಟಕಲಂಕರ ಸ್ಮರಣೆ ಹೊತ್ತ ನಿಷದಿ ಶಿಲೆ ಮುಳುಗಿದರೆ — ಅದು ಕನ್ನಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಒಂದು ಭಾಗ ಮುಳುಗಿದಂತೆ.

ಬಿಳೇಕಲ್ ಗುಡ್ಡದ ಆ ಮೌನ ಕಲ್ಲುಗಳು ಇಂದು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿವೆ. ನಾವು ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆಯೇ?

"ನಮ್ಮ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಉಳಿಸುವುದೇ ನಮ್ಮ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸುವುದು."