ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಯಾವ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕು ಗೊತ್ತಾ?

ಆಪ್ತ ವಿಶೇಷ

****

ಭಾರತದ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಹಂತದ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ದೇಶದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಜನರಿಗೆ ನ್ಯಾಯ ದೊರಕುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನೇಕ ನಾಗರಿಕ, ಅಪರಾಧ, ಕುಟುಂಬ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಮಿಕ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಳಗಿನವು ಪ್ರಮುಖ ಜಿಲ್ಲಾ ಹಂತದ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಅವು ವಿಚಾರಿಸುವ ಪ್ರಕರಣಗಳ ವಿವರವಾಗಿದೆ.

1. ಜಿಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ಸತ್ರ ನ್ಯಾಯಾಲಯ
District and Sessions Court ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ನಾಗರಿಕ ಹಾಗೂ ಅಪರಾಧ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ವಿಚಾರಿಸುತ್ತದೆ.
ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯ (Civil Side)
ಈ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ:
ಜಮೀನು ಹಾಗೂ ಆಸ್ತಿ ವಿವಾದಗಳು
ಹಣ ವಸೂಲಾತಿ ಪ್ರಕರಣಗಳು
ಒಪ್ಪಂದ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಪ್ರಕರಣಗಳು
ಬಾಡಿಗೆ ವಿವಾದಗಳು
ಕುಟುಂಬದ ಆಸ್ತಿ ಹಂಚಿಕೆ ಪ್ರಕರಣಗಳು
ಸತ್ರ ನ್ಯಾಯಾಲಯ (Criminal Side)
ಗಂಭೀರ ಅಪರಾಧ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಸತ್ರ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ವಿಚಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ:
ಕೊಲೆ ಪ್ರಕರಣ
ಅತ್ಯಾಚಾರ ಪ್ರಕರಣ
ಕೊಲೆ ಯತ್ನ
ದರೋಡೆ
ಗಂಭೀರ ದೈಹಿಕ ಹಲ್ಲೆ
ಸತ್ರ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಜೀವಾವಧಿ ಶಿಕ್ಷೆ ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನೂ ವಿಧಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ.


2. ಸಿವಿಲ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ನ್ಯಾಯಾಲಯ
Civil Judge Court ಸಣ್ಣ ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯಮ ಮಟ್ಟದ ನಾಗರಿಕ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ವಿಚಾರಿಸುವ ನ್ಯಾಯಾಲಯವಾಗಿದೆ.
ಈ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ವಿಚಾರಿಸುವ ಪ್ರಕರಣಗಳು:
ಜಮೀನು ಹಂಚಿಕೆ
ಹಣದ ವಸೂಲಿ
ಬಾಡಿಗೆ ವಿವಾದ
ತಡೆಆಜ್ಞೆ (Injunction)
ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಪರಿಹಾರ ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳು
ಈ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ:
ಕಿರಿಯ ವಿಭಾಗ
ಹಿರಿಯ ವಿಭಾಗ
ಎಂದು ವಿಭಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.


3. ನ್ಯಾಯಿಕ ದಂಡಾಧಿಕಾರಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯ
Judicial Magistrate Court ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಮಟ್ಟದ ಅಪರಾಧ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ವಿಚಾರಿಸುತ್ತದೆ.
ಈ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ವಿಚಾರಿಸುವ ಪ್ರಕರಣಗಳು:
ಕಳ್ಳತನ
ಮೋಸ
ಸಣ್ಣ ಹಲ್ಲೆ
ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಂತಿ ಭಂಗ
ಸಣ್ಣ ಅಪರಾಧ ಪ್ರಕರಣಗಳು
ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ:
JMFC (Judicial Magistrate First Class)
ದ್ವಿತೀಯ ದರ್ಜೆ ದಂಡಾಧಿಕಾರಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು
ಇರುತ್ತವೆ.


4. ಕುಟುಂಬ ನ್ಯಾಯಾಲಯ
Family Court ಕುಟುಂಬ ಸಂಬಂಧಿತ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ವಿಚಾರಿಸುತ್ತದೆ.
ಈ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ವಿಚಾರಿಸುವ ಪ್ರಕರಣಗಳು:
ವಿಚ್ಛೇದನ ಅರ್ಜಿಗಳು
ಮಕ್ಕಳ ಪಾಲನೆ ಹಕ್ಕು
ಪೋಷಣಾ ಧನ (Maintenance)
ದಾಂಪತ್ಯ ಕಲಹ
ಗೃಹ ಹಿಂಸೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಕುಟುಂಬ ವಿವಾದಗಳು
ಕುಟುಂಬದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ ಬಗೆಹರಿಸುವುದು ಈ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.


5. ಕಾರ್ಮಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯ
Labour Court ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ಮಾಲೀಕರ ನಡುವಿನ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ವಿಚಾರಿಸುತ್ತದೆ.
ಈ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ವಿಚಾರಿಸುವ ಪ್ರಕರಣಗಳು:
ಅನ್ಯಾಯಕರ ಕೆಲಸದಿಂದ ವಜಾ
ವೇತನ ವಿವಾದ
ಕಾರ್ಮಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆ
ಉದ್ಯೋಗ ಸಂಬಂಧಿತ ತಕರಾರು
ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಿವಾದಗಳು
ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ನ್ಯಾಯ ಒದಗಿಸಲು ಈ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ.


6. ವಿಶೇಷ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು
ಕೆಲವು ವಿಶೇಷ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಸರ್ಕಾರ ವಿಶೇಷ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ:
ಪಾಕ್ಸೋ ನ್ಯಾಯಾಲಯ (ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ಲೈಂಗಿಕ ಅಪರಾಧ ಪ್ರಕರಣಗಳು)
ಸಿಬಿಐ ನ್ಯಾಯಾಲಯ
ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ನಿಗ್ರಹ ನ್ಯಾಯಾಲಯ
NDPS ನ್ಯಾಯಾಲಯ (ಮಾದಕ ವಸ್ತು ಪ್ರಕರಣಗಳು)
ಇವು ವಿಶೇಷ ಕಾನೂನುಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.


ಸಮಾಪ್ತಿ
ಜಿಲ್ಲಾ ಹಂತದ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ನ್ಯಾಯ ದೊರಕುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಪ್ರಮುಖ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯವೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಾಪಾಡುವಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ. ನಾಗರಿಕರು ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಾಗೂ ನ್ಯಾಯ ಪಡೆಯಲು ಈ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮೂಲಭೂತ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಹೊಂದಿರುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.