ಶಾಲ್ಮಲಾ ನದಿ : ಪ್ರಕೃತಿ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದ ಅಪೂರ್ವ ಸಂಗಮ : ಮುಳುಗಲಿದೆಯೇ ಸಹಸ್ರಲಿಂಗ!
~ಡಾ. ರವಿಕಿರಣ ಪಟವರ್ಧನ
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
ಕರ್ನಾಟಕದ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಶಾಲ್ಮಲಾ ನದಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಜಲಧಾರೆಯಲ್ಲ. ಅದು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಐಶ್ವರ್ಯ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪವಿತ್ರತೆ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮರಣೆ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನಿರಂತರತೆಯ ಜೀವಂತ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಬೇಡ್ತಿ ನದಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಉಪನದಿಯಾದ ಶಾಲ್ಮಲಾ, ತನ್ನ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಸಹಸ್ರಲಿಂಗ ಎಂಬ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪುರಾತತ್ವ ತಾಣದಿಂದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ.
ಭೌಗೋಳಿಕ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ನದಿಯ ಹರಿವು
ಶಾಲ್ಮಲಾ ನದಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಎತ್ತರದ ಮಳೆಕಾಡು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ, ಸಿರಸಿ ತಾಲೂಕಿನ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತಾ ಬೇಡ್ತಿ ನದಿಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ನದಿಯ ಪ್ರಯಾಣ ದಟ್ಟ ಸದಾಹರಿತ ಕಾಡುಗಳು, ಕಲ್ಲುಗುಡ್ಡಗಳು ಹಾಗೂ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬಂಡೆಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಭೌಗೋಳಿಕ ರಚನೆಯೇ ನದಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ನೀಡಿದೆ.
ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ
ಶಾಲ್ಮಲಾ ನದಿಯ ಪ್ರವಾಹ ಪ್ರದೇಶವು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಅತ್ಯಂತ ಸಮೃದ್ಧ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.
* ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು
* ಅಪರೂಪದ ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರಜಾತಿಗಳು
* ಚಿರತೆ, ಕರಡಿ, ಜಿಂಕೆ, ಹಾವುಗಳು
* ನದಿಯಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಮೀನು ಪ್ರಜಾತಿಗಳು
ಇವೆಲ್ಲವೂ ಈ ನದಿಯ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಶ್ರೀಮಂತಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಸ್ಥಳೀಯರ ಕೃಷಿ, ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಈ ನದಿಯ ಮೇಲೆಯೇ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿವೆ.
ಋತುಚಕ್ರ ಮತ್ತು ನದಿಯ ರೂಪಾಂತರ
ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ (ಜೂನ್–ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್) ಶಾಲ್ಮಲಾ ನದಿ ಭರದಿಂದ ಹರಿದು, ಸಹಸ್ರಲಿಂಗ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುತ್ತದೆ.
ಬೇಸಿಗೆ ಮತ್ತು ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ (ಅಕ್ಟೋಬರ್–ಮೇ) ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಾ ನದಿಪಾತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಾರ್ಚ್ನಿಂದ ಮೇ ವರೆಗೆ ಸಹಸ್ರಲಿಂಗ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಾಲವಾಗಿದೆ.
ಸಹಸ್ರಲಿಂಗ: ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಅಚ್ಚರಿ
ಶಾಲ್ಮಲಾ ನದಿಯ ಪವಿತ್ರತೆಯ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು ಸಹಸ್ರಲಿಂಗ. ನದಿಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಸಾವಿರಾರು ಕಲ್ಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಕೆತ್ತಲಾದ ಶಿವಲಿಂಗಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಮುಂದೆ ಇರುವ ನಂದಿಯ ವಿಗ್ರಹಗಳು ಭಾರತೀಯ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಅಮೂಲ್ಯ ಸಂಪತ್ತಾಗಿವೆ.
ಶಿಲ್ಪಗಳ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು
* ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬಂಡೆಗಳ ಮೇಲೆಯೇ ನೇರ ಕೆತ್ತನೆ
* ಪ್ರತಿ ಲಿಂಗ ವಿಭಿನ್ನ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸ
* ನಂದಿ, ಗಣಪತಿ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ದೇವತೆಗಳ ಶಿಲ್ಪಗಳು
* ಕೆಲವು ಶಿಲ್ಪಗಳ ಮೇಲೆ ಪುರಾತನ ಕನ್ನಡ ಶಾಸನಗಳು
ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಸ್ಥಳೀಯ ಐತಿಹ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ, 16ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸೋಂದಾ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅರಸರು (ಸದಾಶಿವ ರಾಯರು ಅಥವಾ ಅರಸಪ್ಪ ನಾಯಕರು) ಸಂತಾನಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಶಿವನಿಗೆ ಹರಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ನಂತರ ಕೃತಜ್ಞತೆಯಿಂದ ಈ ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಿಸಿದರು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ, ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಭಾವದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶೈವ ಧರ್ಮದ ಉತ್ತೇಜನದೊಂದಿಗೆ ಈ ಶಿಲ್ಪಗಳು ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿವೆ.
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು
ಶಾಲ್ಮಲಾ ನದಿ ಸ್ಥಳೀಯರಿಗೆ ಪವಿತ್ರ ತೀರ್ಥ.
* ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿ
* ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸ
ಈ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಭಕ್ತರು ಪಾದಯಾತ್ರೆ ಮಾಡಿ ಬಂದು ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಲಿಂಗಗಳಿಗೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ನದಿನೀರು ತೀರ್ಥರೂಪದಲ್ಲಿ ಸೇವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
ಪುರಾಣ, ದಂತಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಜನಪದ ನಂಬಿಕೆಗಳು
* ಶಾಲ್ಮಲಾ ನದಿ ದೇವಿಯ ರೂಪವೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ
* ಸಹಸ್ರಲಿಂಗಗಳು ಅಲೌಕಿಕ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದವು ಎಂಬ ಕಥೆಗಳು
* ಪಾಂಡವರು ವನವಾಸದ ವೇಳೆ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದರು ಎಂಬ ದಂತಕಥೆ
ಇವು ಇತಿಹಾಸಾತ್ಮಕವಾಗಿ ದೃಢೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಸ್ಥಳದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ.
ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆ
ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ ಪರಿಸರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದಿಂದ:
* ಹೋಮ್ಸ್ಟೇಗಳು
* ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರು
* ಸಣ್ಣ ಹೋಟೆಲ್ಗಳು
ಸ್ಥಳೀಯರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆದಾಯ ದೊರಕುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಸುಸ್ಥಿರವಾಗಿರಬೇಕು ಎಂಬುದು ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ.
ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸವಾಲುಗಳು
ಅರಣ್ಯ ನಾಶ, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಮಾಲಿನ್ಯ, ಕೃಷಿ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ನದಿಗೆ ಸವಾಲುಗಳಾಗಿವೆ.
ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳು, ಸ್ವಯಂಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧಕರು:
* ನದಿ ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಅಭಿಯಾನ
* ಶಿಲ್ಪಗಳ ದಾಖಲೀಕರಣ
* ಪ್ರವೇಶ ನಿಯಂತ್ರಣ
ಮೂಲಕ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಕೈಜೋಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ
ಶಾಲ್ಮಲಾ ನದಿ ಮತ್ತು ಸಹಸ್ರಲಿಂಗವು:
* ಇತಿಹಾಸ
* ಪುರಾತತ್ವ
* ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ
* ಭೂವಿಜ್ಞಾನ
ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ.
ಇತ್ತೀಚೆಗೆ 3D ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್, ಡ್ರೋನ್ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಮ್ಯಾಪಿಂಗ್, AR–VR ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಿಂದ ದಾಖಲೀಕರಣ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.
ಸಾಹಿತ್ಯ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ಪ್ರೇರಣೆ
ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಜಾನಪದ ಗೀತೆಗಳು, ಹರಿಕಥೆಗಳು, ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಲ್ಮಲಾ ನದಿ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿದೆ. ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರು, ಚಿತ್ರಕಾರರು, ಕವಿಗಳಿಗೆ ಇದು ನಿರಂತರ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯ ಮೂಲವಾಗಿದೆ.
ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ
ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು UNESCO ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ತಾಣವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಶಾಲ್ಮಲಾ ನದಿಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಜಾಗತಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಸಹಸ್ರಲಿಂಗದಂತಹ ವಿಶಿಷ್ಟ ಶಿಲ್ಪಗಳು ವಿಶ್ವ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಭಾಗವಾಗಿವೆ.
ಶಾಲ್ಮಲಾ ನದಿಯ ದಡಗಳ ಹತ್ತಿರ
ಶ್ರೀಲಕ್ಷ್ಮೀ ನರಸಿಂಹ, ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರಿ, ಚಂದ್ರಮೌಳೇಶ್ವರ ದೇವರು ಇರುವಂತಹ ಶ್ರೀಶಂಕರಾಚಾರ್ಯ ಪೀಠ ಸ್ವರ್ಣವಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸೋಂದಾ, ಮದ್ವಸಂಪ್ರದಾಯದ ಅಷ್ಟಮಠಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಶ್ರೀ ವಾದಿರಾಜ ಮಠ ಅಲ್ಲಿ ವಾದಿರಾಜರ ವೃಂದಾವನ,ಭೂತರಾಜರ ಸ್ಥಳ ವಾದಿರಾಜರು ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಕುಳಿತ ಸ್ಥಳ ತಪೋವನ, ಜೈನ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಜೈನ ಮಠ, ಅದ್ಭುತ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಹುಳಸೆಹೊಂಡ ವೆಂಕಟರಮಣ ದೇವಸ್ಥಾನ ಇವೆ.
ಹುಲ್ಲೇಕಲ್ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನಾರಾಯಣ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಬಾಗಿಲು ಗಣಪತಿ, ಶ್ರೀ ವ್ಯಾಸರಾಯರ ವೃಂದಾವನ ಇದೂ ಶಾಲ್ಮಲಾ ನದಿಯ ಹತ್ತಿರ ಇದೆ.
ಇನ್ನೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳವಾದ ಮಹಂತಿಮಠ ಅಂದರೆ ಬೆಳವಡಿ ಮಲ್ಲಮ್ಮ ಇವರ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ ಅಂದರೆ ಶಿವಾಜಿಮಹಾರಾಜರ ಸಹೋದರಿ ಸ್ಥಾನಪಡೆದವರು.ಇದೂಕೂಡ ಶಾಲ್ಮಲಾ ನದಿಯ ಹತ್ತಿರ ಇದೆ.
ಶಾಲ್ಮಲಾ ನದಿ ಕೇವಲ ನೀರಿನ ಹರಿವಲ್ಲ — ಅದು ಜೀವನ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯ ಹರಿವು.
ಸಹಸ್ರಲಿಂಗ ಕೇವಲ ಕಲ್ಲಿನ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲ — ಅವು ಶತಮಾನಗಳ ಶ್ರದ್ಧೆ ಮತ್ತು ಕಲಾಕೌಶಲ್ಯದ ಸಾಕ್ಷಿ.
ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಾಮರಸ್ಯ, ಪರಂಪರೆಯ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಪೀಳಿಗೆಗಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಅಗತ್ಯತೆಯನ್ನು ಈ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳ ನಮಗೆ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.
ಶಾಲ್ಮಲಾ ನದಿ ಹರಿಯುತ್ತಲೇ ಇರಲಿ – ಶುದ್ಧವಾಗಿ, ಜೀವದಾಯಕವಾಗಿ.
ಸಹಸ್ರಲಿಂಗ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿರಲಿ – ಭಕ್ತಿಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿ, ಇತಿಹಾಸದ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ.
ಇಂಥಹ ಒಂದು ನದಿಯ ಹರಿವು ಬೇಡ್ತಿ ವರದಾ ಯೋಜನೆಯಿಂದ ದಡದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಸ್ಥಳ ಶಾಲ್ಮಲಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಬಹುದು, ಒಂದಾದರೆ ಕೂನೆಯಬಾರಿ ನೋಡಿ ಕಣ್ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳಿ, ಅಥವಾ ಕೇಂದ್ರ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಈ ಯೋಜನೆ ನಿಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಆಗ್ರಹಿಸಿ.
What's Your Reaction?
Like
0
Dislike
0
Love
0
Funny
0
Angry
0
Sad
0
Wow
0
