ಚಿತ್ಪಾವನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಮೇಲಿನ ಹಿಂಸಾಚಾರ (1948): ಎಷ್ಟು ಜನರಿಗೆ ಈ ದುರಂತದ ಬಗ್ಗೆ ಗೊತ್ತಿದೆ?

~ಡಾ. ರವಿಕಿರಣ ಪಟವರ್ಧನ

***************

1948ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಘಟನೆಗಳು, ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದ ಅತ್ಯಂತ ದುರಂತಕರ ಹಾಗೂ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಉಳಿದಿವೆ. ಒಂದು ಅಪರಾಧಕ್ಕೆ ಇಡೀ ಸಮುದಾಯವನ್ನೇ ಹೊಣೆಗಾರರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಮನೋಭಾವ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಹೋಗಿ, ನಿರಪರಾಧ ನಾಗರಿಕರ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಪಕ ಮತ್ತು ಕ್ರೂರ ಹಿಂಸಾಚಾರಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಈ ಘಟನೆಗಳು ಸಾಮೂಹಿಕ ಶಿಕ್ಷೆ, ಗುಂಪು ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಅತಿರೇಕಗಳು ಮಾನವೀಯತೆಯನ್ನು ಎಷ್ಟು ಸುಲಭವಾಗಿ ನಾಶಮಾಡಬಲ್ಲವು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಕಠಿಣ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ.

ಘಟನೆಗಳು ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಗಳೊಳಗೆ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಘಟಿತ ಹಿಂಸಾಚಾರವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದವು. ಪುಣೆ, ಸತಾರಾ, ಕೊಲ್ಹಾಪುರ, ನಾಗ್ಪುರ, ಮುಂಬೈ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ನಗರಗಳು ಹಾಗೂ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ಪಾವನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ದಾಳಿಗಳು ನಡೆದವು. ಈ ಹಿಂಸಾಚಾರವು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಕೋಪದ ಸ್ಪೋಟವಲ್ಲ. ಲಭ್ಯವಿರುವ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ನಂತರದ ದಾಖಲಾತಿಗಳು ಇದೊಂದು ಯೋಜಿತ, ಸಂಯೋಜಿತ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವನಿರ್ಧಾರಿತ ದೌರ್ಜನ್ಯವಾಗಿದ್ದುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.

ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ಗುಂಪುಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮನೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದವು. ಮನೆಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಲಾಯಿತು, ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಲೂಟಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಮಹಿಳೆಯರು, ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ವೃದ್ಧರು ಸಹ ಅಮಾನವೀಯ ಕ್ರೌರ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದರು. ಸಾವಿರಾರು ಕುಟುಂಬಗಳು ತಮ್ಮ ನೆಲೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡು ನಿರಾಶ್ರಿತರಾಗಿ ಬೀದಿಗೆ ಬೀಳಬೇಕಾಯಿತು. ಈ ಹಿಂಸಾಚಾರವು ಕೇವಲ ಕೆಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಜೀವಹಾನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಅದು ಒಂದು ಸಮುದಾಯದ ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರ್ಥಿಕ ನೆಲೆ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಗೌರವವನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿತ್ತು.

ಚಿತ್ಪಾವನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡ ಸಮುದಾಯ. ಮರಾಠಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿವರೆಗೆ, ಈ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ಅನೇಕ ಚಿಂತಕರು, ಸಮಾಜಸೇವಕರು ಮತ್ತು ನಾಯಕರು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಇದೇ ಇತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಹಾಗೂ ಇತರ ಸಮುದಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದ ಹಳೆಯ ಸಾಮಾಜಿಕ–ರಾಜಕೀಯ ಪೈಪೋಟಿಗಳು, ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಸುಲಭ ಗುರಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉಪನಾಮಗಳು, ವಂಶಪರ ಗುರುತುಗಳು ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಗುರುತುಗಳನ್ನೇ ಅಪರಾಧದ ಸಂಕೇತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಹಾಗೂ ನಿರಪರಾಧ ನಾಗರಿಕರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿಗಳು ನಡೆಯಿತು.

ಈ ದುರಂತದ ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರ ಹಾಗೂ ಸಂವೇದನಾಶೀಲ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಮರಣಾಂಶದ ಕುರಿತು ಉಂಟಾದ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಮೌನ. ಲಭ್ಯವಿರುವ ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮೌನ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಧ್ಯಯನಗಳು, ಸಮುದಾಯದ ಒಳಗಿನ ದಾಖಲಾತಿಗಳು, ಮೌಖಿಕ ಇತಿಹಾಸಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲ ವಿದೇಶಿ ವರದಿಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನೋಡಿದರೆ, ಈ ಹಿಂಸಾಚಾರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 8,000 ರಿಂದ 10,000 ಜನರ ವರೆಗೆ ಪ್ರಾಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿರಬಹುದೆಂಬ ಅಂದಾಜುಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ.

ಘಟನೆಗಳ ನಂತರ ಸಮಗ್ರ ಹಾಗೂ ಪಾರದರ್ಶಕ ತನಿಖೆಗಳ ಕೊರತೆ, ಅನೇಕ ಮರಣಗಳನ್ನು “ಗಲಭೆ”, “ಅಪಘಾತ” ಅಥವಾ “ಕಾಣೆಯಾಗುವಿಕೆ” ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ, ದೂರು ದಾಖಲಿಸಲು ಜನರಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಭಯ ಹಾಗೂ ನಂತರದ ರಾಜಕೀಯ–ಸಾಮಾಜಿಕ ಒತ್ತಡಗಳು — ಇವೆಲ್ಲ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ನಿಖರ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ. ಆದರೂ, ಈ ಹಿಂಸಾಚಾರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ತೀವ್ರತೆ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಗಲಭೆಯ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಮೀರಿದ ಭಾರೀ ಮಾನವೀಯ ದುರಂತವಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ.

ಹಲವೆಡೆ ಕಾನೂನು ರಕ್ಷಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸಮಯೋಚಿತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ವಹಿಸಲು ವಿಫಲವಾದುದಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದುರಂತವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಗಂಭೀರಗೊಳಿಸಿದ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ನಂತರ ಉಂಟಾದ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಮೌನ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶೋಕ ಮತ್ತು ಏಕತೆಯ ಕರೆಗಳ ಮೇಲಷ್ಟೇ ಗಮನಹರಿಸಿದ ದೇಶೀಯ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಈ ಸಮುದಾಯಾಧಾರಿತ ಹಿಂಸಾಚಾರವನ್ನು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಲಿಲ್ಲ. ಕೆಲ ವಿದೇಶಿ ವರದಿಗಳ ಹೊರತು, ಈ ಘಟನೆಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಮೃತಿಯಿಂದ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಅಳಿದುಹೋದವು. ದಶಕಗಳ ನಂತರವೂ ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತ ದಾಖಲೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವುದು, ಈ ಮೌನ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿತ್ತೆಂಬ ಅನುಮಾನವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ಹಿಂಸಾಚಾರದ ಪರಿಣಾಮಗಳು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನವಾಗಿದ್ದು:
* ಸಾವಿರಾರು ಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಗಳ ನಾಶ
* ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ಆಸ್ತಿ ಹಾನಿ
* ಸಮುದಾಯದ ವ್ಯಾಪಕ ವಲಸೆ
* ಗುರುತನ್ನು ಮರೆಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ
* ಪೀಳಿಗೆಯಿಂದ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಸಾಗಿದ ಮಾನಸಿಕ ಆಘಾತ
* ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಾಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನದಿಂದ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ.
ಚಿತ್ಪಾವನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಸಂಖ್ಯೆ ಬಲದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾದರು.ಈಗ ನಿಜ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು.

ಈ ದುರಂತವು ನೀಡುವ ಸಂದೇಶ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ — ಒಂದು ಸಮುದಾಯವನ್ನೇ ಏಕರೂಪವಾಗಿ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರನ್ನಾಗಿ ನೋಡುವ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವು ಮಾನವೀಯತೆ, ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕೆ ಘೋರ ಅಪಾಯ. ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ದ್ವೇಷವನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ಅಲ್ಲ; ಇಂತಹ ದುರಂತಗಳು ಮತ್ತೆ ನಡೆಯದಂತೆ ತಡೆಯಲು. ತಾರ್ಕಿಕತೆ, ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯೇ ಇತಿಹಾಸದ ಇಂತಹ ಕತ್ತಲೆಯ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಿಗೆ ಶಾಶ್ವತ ಉತ್ತರ.