ಅಧಿಕ ಮಾಸ (ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಮಾಸ) ಎಂದರೇನು?  ಅಧಿಕ ಮಾಸದ ಕುರಿತು ನಿಮಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದ ಸಂಗತಿಗಳು

ಡಾ. ರವಿಕಿರಣ ಪಟವರ್ಧನ

***

ಮೂರು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಹಿಂದೂ ಪಂಚಾಂಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ತಿಂಗಳು ಬರುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನೇ ಅಧಿಕ ಮಾಸ, ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಮಾಸ, ಅಥವಾ ಮಲಮಾಸ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ಕಡೆ ಇದನ್ನು “ಧೊಂಡಾ ತಿಂಗಳು” ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಈ ತಿಂಗಳು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ — ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಿಕರ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರದ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕಾಲಗಣನೆಯ ಅದ್ಭುತ ಉದಾಹರಣೆ.

🔭 ಅಧಿಕ ಮಾಸ ಏಕೆ ಬರುತ್ತದೆ?

ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಸೂರ್ಯನ ಚಲನೆ ಆಧರಿಸಿ 365 ದಿನಗಳ ವರ್ಷವನ್ನು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಹಿಂದೂ ಪಂಚಾಂಗ ಚಂದ್ರನ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದ್ದು 354 ದಿನಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಸುಮಾರು 11 ದಿನಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಸುಮಾರು 33 ದಿನಗಳಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಸರಿಪಡಿಸಲು ಮೂರು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ತಿಂಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಅಧಿಕ ಮಾಸ.

ಇದು ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಿಕರ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ಖಗೋಳಜ್ಞಾನದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.

🕯️ 33 ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮಹತ್ವ

ವಸಿಷ್ಠ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಕಾರ ಅಧಿಕ ಮಾಸವು ಸುಮಾರು 33 ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಈ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ 33 ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ಹಲವೆಡೆ:
- 33 ವಸ್ತುಗಳ ದಾನ
- 33 ಹೂಗಳ ಅರ್ಪಣೆ
- 33 ಹೂಬತ್ತಿ
- 33 ಬಾರಿ ಜಪ
ಇತ್ಯಾದಿ ಆಚರಣೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.

ಈ ಸಂಖ್ಯೆ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಬೌದ್ಧ, ಕ್ರೈಸ್ತ, ಯಹೂದಿ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪವಿತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

🙏 ಈ ತಿಂಗಳ ಉದ್ದೇಶ — ಆತ್ಮಶುದ್ಧಿ
ಅಧಿಕ ಮಾಸವನ್ನು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಪವಿತ್ರ ಕಾಲವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮದುವೆ, ಗೃಹಪ್ರವೇಶದಂತಹ ಶುಭಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.

ಬದಲಾಗಿ:
- ಉಪವಾಸ
- ದಾನಧರ್ಮ
- ವಿಷ್ಣು ಪೂಜೆ
- ವಿಷ್ಣು ಸಹಸ್ರನಾಮ ಪಠಣ
- ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ 15ನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ಪಠಣ
- ಮೌನವ್ರತ
- ಸತ್ಕಾರ್ಯಗಳು

ಇವುಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ “ಧಾರಣೆ–ಪಾರಣೆ” ಎಂಬ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಒಂದು ದಿನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಉಪವಾಸ, ಮುಂದಿನ ದಿನ ಪಾರಣೆ — ಹೀಗೆ ತಿಂಗಳಿಡೀ ವ್ರತ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತಿತ್ತು.

ಇಂದಿನ ಆರೋಗ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದರೆ ಉಪವಾಸವು ದೇಹದ ಶುದ್ಧೀಕರಣ, ಮೌನವು ಮನಶ್ಶಾಂತಿ, ದಾನವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.

🪔 ವೇಣಿಮಾಧವ ವಾತಿಯ ವಿಶೇಷತೆ

ಹಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ “ವೇಣಿಮಾಧವ” ಎಂಬ ವಿಶೇಷ ಹೂಬತ್ತಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ದೇವರ ಮುಂದೆ ಹಚ್ಚುವ ಪದ್ಧತಿ ಇತ್ತು.

33 ಸಣ್ಣ ಹೂಬತ್ತಿಗಳನ್ನು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ನೇಯ್ದು ಈ ವಾತಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ವೇಣಿಮಾಧವ ಎಂದರೆ ಬ್ರಹ್ಮ–ವಿಷ್ಣು–ಮಹೇಶರ ಸಂಯುಕ್ತ ರೂಪವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.

ಈ ದೀಪದ ಬೆಳಕು ಮನೆಗೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಭಾವ ತುಂಬುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಜನರಲ್ಲಿ ಇತ್ತು.

🍬 ಅತ್ರಸದಾನ ಯಾಕೆ?

ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ “ಅಪೂಪ ದಾನ”ಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಅಪೂಪ ಎಂದರೆ ಅತ್ರಸ.

ಅತ್ರಸ ಮತ್ತು ವಡೆ “ಚಿದ್ರ ಇರುವ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳ ದಾನದ ರೂಢಿ 
 ಅನರಸೆಯ ಜಾಲಿಯಾಕಾರದ ಕಾರಣ ಕೆಲವೆಡೆ ಮೈಸೂರು ಪಾಕ್ ಅಥವಾ ಬತ್ತಾಸೆ ದಾನ ಮಾಡುವ ಪದ್ಧತಿಯೂ ಇದೆ.

ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಕಂಚಿನ ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ರಸ ದಾನ ಮಾಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಇಂದಿಗೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

ಜೊತೆಗೆ:
- ತಾಂಬೂಲ
- ಧಾನ್ಯ
- ವಸ್ತ್ರ
- ದಕ್ಷಿಣೆ
ಇವುಗಳ ದಾನಕ್ಕೂ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
😄 ಅಳಿಯ — “ದಶಮ ಗ್ರಹ” ಎಂಬ ಹಾಸ್ಯಮಯ ಸಂಪ್ರದಾಯ

ಅಧಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಅಳಿಯನಿಗೆ ದಾನ ನೀಡುವ ಪದ್ಧತಿಯೂ ಇದೆ. ಅಳಿಯನನ್ನು ವಿಷ್ಣುಸ್ವರೂಪ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನವದಂಪತಿಯನ್ನು “ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ” ಎಂದು ಗೌರವಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಇತ್ತು.

ಅಧಿಕ ಮಾಸವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ತಿಂಗಳು ಅಲ್ಲ. ಅದು:
✨ ದೇಹದ ಶುದ್ಧೀಕರಣ
✨ ಮನಸ್ಸಿನ ಶಾಂತಿ
✨ ಆತ್ಮಪರಿಶೀಲನೆ
✨ ದಾನಧರ್ಮ
✨ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಾತ್ವಿಕ ಜೀವನದ ಸಂಕೇತ

ಮೂರು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಬರುವ ಈ ವಿಶೇಷ ಕಾಲವನ್ನು ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಿಕರು ಆತ್ಮಶುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸಮಾಜಸೇವೆಯ ಅವಸರವಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದ್ದರು.

****

ಅಧಿಕಮಾಸ – ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಮಾಸದ ಮಹಿಮೆ 🌸
ಋಷಿಮುನಿಗಳು ಸೂತಪುರಾಣಿಕರನ್ನು ಕೇಳಿದರು: “ಅಧಿಕಮಾಸದ ಮಹಿಮೆ ಏನು? ಅದನ್ನು ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಮಾಸ ಎಂದು ಏಕೆ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ? ಈ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ದಾನ, ಧರ್ಮ, ವ್ರತಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಫಲ ಏಕೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ?” ಎಂದು.
ಆಗ ಸೂತರು ಹೇಳಿದರು: “ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಹಿಂದೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಧರ್ಮರಾಜನಿಗೆ ಹೇಳಿದ್ದನು. ಅದನ್ನೇ ಈಗ ನಿಮಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕೇಳಿರಿ.”
ಒಮ್ಮೆ ಅಧಿಕಮಾಸವು ತುಂಬ ದುಃಖದಿಂದ ವೈಕುಂಠಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಯಿತು. ಪಿತಾಂಬರ ಧಾರಿಯಾದ, ಶಂಖ-ಚಕ್ರ-ಗದಾ-ಪದ್ಮಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತನಾದ ಶ್ರೀಮಹಾವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಹೀಗೆ ಬೇಡಿಕೊಂಡಿತು:
“ಪ್ರಭು! ವರ್ಷದ ಹನ್ನೆರಡು ತಿಂಗಳುಗಳಿಗೂ ಹಬ್ಬ, ವ್ರತ, ವಿಶೇಷ ಸಂಕ್ರಮಣಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ನನ್ನ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಂಕ್ರಮಣವೂ ಇಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಜನರು ನನ್ನನ್ನು ‘ಮಲಮಾಸ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ನನಗೆ ಗೌರವವಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಕರುಣೆ ತೋರಿ” ಎಂದು ಅಳಲನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿತು.
ಅದನ್ನು ಕೇಳಿದ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಕರುಣೆಯಿಂದ ಹೇಳಿದರು:
“ಎಲೈ ಅಧಿಕಮಾಸವೇ, ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ನೀನು ದುಃಖಪಡಬೇಕಿಲ್ಲ. ನಿನ್ನ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ನಾನೇ ‘ಪುರುಷೋತ್ತಮ’ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವೆನು. ಅಷ್ಟವಸುಗಳು, ಏಕಾದಶ ರುದ್ರರು, ದ್ವಾದಶ ಆದಿತ್ಯರು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲ ನಿನ್ನ ಮಾಸಕ್ಕೆ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಾಗಿರುವರು.
ಯಾರು ನಿನ್ನ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ದಾನ, ಧರ್ಮ, ಜಪ, ತಪ, ವ್ರತ, ಪೂಜೆಗಳನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಾಡುತ್ತಾರೋ ಅವರಿಗೆ ಇತರ ಕಾಲಕ್ಕಿಂತ ಅಧಿಕ ಪುಣ್ಯ ಲಭಿಸಲಿ” ಎಂದು ಆಶೀರ್ವದಿಸಿದರು.
ಆ ದಿನದಿಂದ ಅಧಿಕಮಾಸಕ್ಕೆ “ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಮಾಸ” ಎಂಬ ಪವಿತ್ರ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.
ಇನ್ನೊಂದು ಕಥೆ:
ಹಿಂದೆ ಕೌಶಿಕನೆಂಬ ಜ್ಞಾನಿಯೂ ಜಿತೇಂದ್ರಿಯನೂ ಆದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿದ್ದನು. ಅವನ ಮಗ ಮೈತ್ರೇಯನು ಕಾಮಾಂಧನಾಗಿ ದುಷ್ಟಕೃತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದನು. ಒಮ್ಮೆ ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಕೊಂದು ಅವನ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಕದ್ದನು. ಆ ಪಾಪದಿಂದ ಅವನು ಮರಣಾನಂತರ ಯಮಲೋಕದಲ್ಲಿ ಘೋರ ನರಕ ಯಾತನೆ ಅನುಭವಿಸಿದನು.
ಇದನ್ನು ತಿಳಿದ ತಂದೆ ಕೌಶಿಕನು ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಸಲಹೆ ಪಡೆದು ಅಧಿಕಮಾಸದಲ್ಲಿ ವ್ರತಾಚರಣೆ ಮಾಡಿ, ಸಂಕಲ್ಪಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮೂವತ್ತಮೂರು ಅಪೂಪ ದಾನ ಮಾಡಿದನು. ಆ ಪುಣ್ಯಫಲದಿಂದ ಅವನ ಮಗನಿಗೆ ನರಕಯಾತನೆಯಿಂದ ವಿಮೋಚನೆ ದೊರಕಿತು.
🌿 ಈ ಕಥೆಯ ಸಾರಾಂಶ:
ಅಧಿಕಮಾಸವು ಕೇವಲ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ತಿಂಗಳು ಅಲ್ಲ — ಇದು ಆತ್ಮಶುದ್ಧಿ, ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ, ದಾನಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಪವಿತ್ರ ಕಾಲ.
ಈ ಮಾಸದಲ್ಲಿ:
ಜಪ
ತಪ
ಉಪವಾಸ
ದಾನ
ಗೋಸೇವೆ
ಅನ್ನದಾನ
ವಿಷ್ಣುಪೂಜೆ
ಭಾಗವತ, ಗೀತಾ ಪಾರಾಯಣ
ಮಾಡಿದರೆ ಅನೇಕ ಪಟ್ಟು ಪುಣ್ಯ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ.
🌸 ಪಾಪ ಪರಿಹಾರವಾಗಿ, ಪುಣ್ಯ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗಿ, ಉತ್ತಮ ಲೋಕ ಸಿಗಲಿ ಎಂಬ ಆಶಯದಿಂದ ಈ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಮಾಸವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆಚರಿಸೋಣ.