ಬೇಡ್ತಿ ಯೋಜನೆ ಬಂದರೆ ನದಿ ಮಾತ್ರ ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ — ಪತ್ರಿಕೆಯ ಹಾದಿಯೂ ಬದಲಾಗಬಹುದು | ಶಿರಸಿ–ಸಿದ್ದಾಪುರ–ಯಲ್ಲಾಪುರ ಭಾಗದ ಪತ್ರಿಕಾ ಸರ್ಕ್ಯುಲೇಷನ್ ಮೇಲೂ ಇರಬಹುದೇ ಪರೋಕ್ಷ ಪರಿಣಾಮ?

ಆಪ್ತ ವಿಶೇಷ

ಡಾ. ರವಿಕಿರಣ ಪಟವರ್ಧನ್, ಶಿರಸಿ

*****

ಬೇಡ್ತಿ–ವರದಾ ನದಿ ಜೋಡಣೆ ಯೋಜನೆಯ ಚರ್ಚೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೀರು, ಅಣೆಕಟ್ಟು, ಕಾಲುವೆ, ಪರಿಸರ, ಅರಣ್ಯ, ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಮುಳುಗಡೆಯ ಸುತ್ತಲೇ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ದೊಡ್ಡ ಯೋಜನೆಯೊಂದರ ಪರಿಣಾಮ ಅಳೆಯುವಾಗ, ಸಣ್ಣದಾಗಿ ಕಾಣುವ ಆದರೆ ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ಒಂದು ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಬೇಕು — ಸ್ಥಳೀಯ ಪತ್ರಿಕಾ ವಿತರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.

ಒಂದು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಮನೆಗಳಿವೆ, ಆ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಪತ್ರಿಕೆ ಓದುವ ಜನರಿದ್ದಾರೆ, ಅವರಿಗೆ ಪತ್ರಿಕೆ ತಲುಪಿಸುವ ಏಜೆಂಟ್ ಇದ್ದಾನೆ, ಆ ಏಜೆಂಟನಿಗೆ ವಿತರಕರಿದ್ದಾರೆ — ಈ ಇಡೀ ಸರಪಳಿ ಸರ್ಕ್ಯುಲೇಷನ್ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ, ಮತ್ತು ಆ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೇಲೆಯೇ ಜಾಹೀರಾತು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸುದ್ದಿ ವರದಿಯ ಆರ್ಥಿಕತೆ ನಿಂತಿದೆ. ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಜನವಸತಿ ಸ್ಥಳಾಂತರವಾದರೆ, ಅದರ ಪರಿಣಾಮ ಒಂದು ಪ್ರತಿಯ ಮೇಲಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಇಡೀ ವಿತರಣಾ ಸರಪಳಿಯ ಮೇಲೇ ಬೀಳಬಹುದು.

ಈಗಿನ ಚಿತ್ರಣ

ಶಿರಸಿ, ಸಿದ್ದಾಪುರ ಮತ್ತು ಯಲ್ಲಾಪುರ ತಾಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕನ್ನಡ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸರ್ಕ್ಯುಲೇಷನ್ ಅಂದಾಜು ಹೀಗಿದೆ:ಸದ್ಯ ನನಗೆ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಅಂದಾಜು ಮಾಹಿತಿ 
| ಪತ್ರಿಕೆ | ಅಂದಾಜು ಪ್ರತಿಗಳು |
| ಪ್ರಜಾವಾಣಿ | 1,500 |
| ತತ್ವನಿಷ್ಠ | 2,600 |
| ಕನ್ನಡ ಜನಾಂತರಂಗ | 2,000 |
| ವಿಜಯವಾಣಿ | 5,000 |
ಒಟ್ಟು11,100

ಇದು ಅಧಿಕೃತ ABC/ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ಅಂಕಿ ಅಲ್ಲ — ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಅಂದಾಜು ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಆಧಾರದ ಚಿತ್ರಣಾತ್ಮಕ ಲೆಕ್ಕ ಮಾತ್ರ. ಆದರೆ ಈ 11,100 ಎಂಬ ಸಂಖ್ಯೆ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಎತ್ತುತ್ತದೆ: ಬೇಡ್ತಿ ಕಣಿವೆಯ ಜನವಸತಿ ಬದಲಾದರೆ, ಈ ಸರ್ಕ್ಯುಲೇಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಬದಲಾವಣೆ ಆಗಬಹುದು?
 ನದಿ ಕಣಿವೆ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ನೀರಿನ ಹರಿವಲ್ಲ
ಬೇಡ್ತಿ–ವರದಾ ಯೋಜನೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನದಿ ಜೋಡಣೆ ಯೋಜನೆಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ ದಾಖಲಾಗಿದ್ದು, NWDA ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ವಿನಂತಿಯ ಮೇರೆಗೆ DPR ತಯಾರಿಕೆ ಕೈಗೊಂಡಿದೆ. ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕಾಮಗಾರಿಗಳು ಶಿರಸಿ ಮತ್ತು ಯಲ್ಲಾಪುರ ತಾಲೂಕುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ ಎಂದು NWDA ದಾಖಲೆಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.

ಬೇಡ್ತಿ ಸುತ್ತಲಿನ ಗ್ರಾಮಗಳಿಗೆ ನದಿ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಹರಿಯುವ ನೀರಲ್ಲ — ಅದು ಕುಡಿಯುವ ನೀರು, ಕೃಷಿ, ತೋಟಗಾರಿಕೆ, ಜಾನುವಾರು, ಮೀನುಗಾರಿಕೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, ಸಾರಿಗೆ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಒಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನ. ಹಾಗಾಗಿ ಯಾವುದೇ ದೊಡ್ಡ ಜಲ ಯೋಜನೆಯ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಎಷ್ಟು TMC ನೀರು ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರಿಂದಷ್ಟೇ ಅಳೆಯಲಾಗದು — ಎಷ್ಟು ಜನರ ಜೀವನಶೈಲಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದೂ ಅಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯ.

ಗ್ರಾಮ ಸ್ಥಳಾಂತರವಾದರೆ ಪತ್ರಿಕೆ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ?

ಒಂದು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ 500 ಮನೆಗಳಿವೆ ಎಂದು ಊಹಿಸೋಣ. ಅಲ್ಲಿ 100 ಕುಟುಂಬಗಳು ದಿನಪತ್ರಿಕೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಆ ಗ್ರಾಮದ ಸ್ಥಳಾಂತರ ಆ 100 ಪ್ರತಿಗಳ ವಿತರಣೆಯ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು. ಆದರೆ ಪರಿಣಾಮ ಅಷ್ಟಕ್ಕೇ ಸೀಮಿತವಾಗದು — ಪ್ರತಿದಿನ ಆ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ವಿತರಕನ ಪ್ರಯಾಣ ವೆಚ್ಚ, ಸಮಯ ಮತ್ತು ಏಜೆನ್ಸಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಅಲ್ಲಾಡುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಗ್ರಾಮ ಕಡಿಮೆಯಾದರೆ, ಇಡೀ ವಿತರಣಾ ಮಾರ್ಗವೇ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಅಸಮರ್ಥವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯೂ ಇದೆ — ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಪತ್ರಿಕಾ ವಲಯ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ವಿಷಯ.

11,100 ಪ್ರತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಮಾದರಿ ಲೆಕ್ಕ
ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೊಳಗಾಗುವ ಪ್ರದೇಶದ ಚಂದಾದಾರಿಕೆ ಒಟ್ಟು ಸರ್ಕ್ಯುಲೇಷನ್‌ನ 10%, 20% ಅಥವಾ 30% ಎಂದು ಊಹಿಸಿದರೆ:
10%→ 1,110 ಪ್ರತಿಗಳು
20% → 2,220 ಪ್ರತಿಗಳು
30% → 3,330 ಪ್ರತಿಗಳು

ಇವು ಯೋಜನೆಯಿಂದ ನಿಜವಾಗಿ ಇಳಿಯುವ ಸಂಖ್ಯೆಗಳಲ್ಲ — "ಇಷ್ಟು ಮನೆಗಳು ಸ್ಥಳಾಂತರವಾದರೆ ಏನಾಗಬಹುದು" ಎಂಬ ಸಾಧ್ಯತಾ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳಷ್ಟೇ. ನಿಜವಾದ ಅಂಕಿಗೆ ಗ್ರಾಮವಾರು ಮನೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ, ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೊಳಗಾಗುವ ಕುಟುಂಬಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಚಂದಾದಾರರ ಮಾಹಿತಿ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶ: ಸ್ಥಳಾಂತರ = ಪತ್ರಿಕೆ ಖಚಿತವಾಗಿ ನಷ್ಟ ಎಂದೇನಿಲ್ಲ. ಪುನರ್ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋದ ಕುಟುಂಬ ಚಂದಾವನ್ನು ಹೊಸ ವಿಳಾಸಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಜನರು ಚದುರಿ ಹೋದರೆ, ಕೆಲವರು ಚಂದಾ ಮುಂದುವರಿಸದಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ವಿತರಣೆ ಮಾರ್ಗ ಬದಲಾದರೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕ್ಯುಲೇಷನ್ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಆಗಬಹುದು. ಹಾಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ಸಂಭಾವ್ಯ ಪರಿಣಾಮ ಎಂದಷ್ಟೇ ನೋಡಬೇಕು, ಖಚಿತ ಪರಿಣಾಮ ಎಂದಲ್ಲ.

ಪತ್ರಿಕೆಗಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಶ್ನೆ
ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪತ್ರಿಕೆ ಓದುವ ಮನೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದು ಕೇವಲ ಪತ್ರಿಕಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ನಷ್ಟವಲ್ಲ — ಅದು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲ ಕುಗ್ಗುತ್ತಿರುವ ಸೂಚನೆಯೂ ಆಗಬಹುದು. ಬೆಳಗ್ಗೆ ಬರುವ ಪತ್ರಿಕೆ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮಸ್ಯೆ, ತಾಲೂಕು, ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆಯುವ ದೈನಂದಿನ ದಾಖಲೆ. ಗ್ರಾಮವೇ ಇಲ್ಲದಾದರೆ, ಆ ಗ್ರಾಮದ ಸುತ್ತಲಿನ ಪತ್ರಿಕಾ ವರದಿಗಳೂ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಬಹುದು.

ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಪತ್ರಕರ್ತರ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು: ಸ್ಥಳೀಯ ಸುದ್ದಿಯ ಪ್ರಮಾಣ, ಗ್ರಾಮೀಣ ವರದಿಗಾರಿಕೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿ, ವಿತರಣಾ ಮಾರ್ಗಗಳ ಆರ್ಥಿಕತೆ, ಏಜೆಂಟ್‌ಗಳ ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಜಾಹೀರಾತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ — ಇವೆಲ್ಲವೂ ಬದಲಾಗಬಹುದು. ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಪ್ರಮಾಣದ ಸ್ಥಳೀಯ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಈ ಬದಲಾವಣೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಬಹುದು.

ಇದನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಅಳೆಯುವುದು ಹೇಗೆ?
ಜಿಲ್ಲಾಡಳಿತ, ಪುನರ್ವಸತಿ ಇಲಾಖೆ ಮತ್ತು ಪತ್ರಿಕಾ ವಿತರಕರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರೆ ಸಾಕು — ಬೇಕಿರುವುದು ಇಷ್ಟೇ:

1. ಯೋಜನೆಯಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೊಳಗಾಗುವ ಗ್ರಾಮಗಳ ಅಧಿಕೃತ ಪಟ್ಟಿ
2. ಆ ಗ್ರಾಮಗಳ ಒಟ್ಟು ಮನೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ
3. ಪ್ರತಿ ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಸ್ತುತ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ ಚಂದಾದಾರರ ಸಂಖ್ಯೆ
4. ಪುನರ್ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಕುಟುಂಬಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ವಾಸಿಸಲಿವೆ ಎಂಬ ಮಾಹಿತಿ
5. ಪ್ರಸ್ತುತ ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿ ನಂತರದ ವಿತರಣಾ ಮಾರ್ಗದ ವೆಚ್ಚ
ಇವು ದೊರೆತರೆ, ಊಹೆಯ ಬದಲು ವಾಸ್ತವಿಕ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಬಹುದು.

 ಇದು ಕೇವಲ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲ

ಈ ಚರ್ಚೆಯ ಉದ್ದೇಶ ಬೇಡ್ತಿ–ವರದಾ ಯೋಜನೆಯ ಪರ ಅಥವಾ ವಿರೋಧವಾಗಿ ಪತ್ರಿಕಾ ಸರ್ಕ್ಯುಲೇಷನ್ ಬಳಸುವುದಲ್ಲ — ದೊಡ್ಡ ಯೋಜನೆಯೊಂದರ ಪರಿಣಾಮ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಎಷ್ಟು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿರಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುವುದು. ಪರಿಸರ ಪರಿಣಾಮ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ, ಕೃಷಿ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಮನೆಗಳ ಸ್ಥಳಾಂತರ ಎಷ್ಟು ಎಂಬುದನ್ನು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕುತ್ತೇವೆ. ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಶಾಲೆಗಳು, ಎಷ್ಟು ಅಂಗಡಿಗಳು, ಎಷ್ಟು ಸ್ಥಳೀಯ ಉದ್ಯೋಗಗಳು, ಎಷ್ಟು ವಿತರಣಾ ಮಾರ್ಗಗಳು, ಎಷ್ಟು ಪತ್ರಿಕಾ ಚಂದಾದಾರರು, ಎಷ್ಟು ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನೂ ಕೇಳಬೇಕು. ಯಾಕೆಂದರೆ ನದಿ ಕಣಿವೆ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ನದಿಯಲ್ಲ — ಅದು ಒಂದು ಜೀವಂತ ಸಾಮಾಜಿಕ–ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.

ಇಂದು ಶಿರಸಿ–ಸಿದ್ದಾಪುರ–ಯಲ್ಲಾಪುರ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿದಿನ ಸುಮಾರು 11,100 ದಿನಪತ್ರಿಕೆ ಪ್ರತಿಗಳು ತಲುಪುತ್ತಿವೆ ಎಂಬ ಅಂದಾಜು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ, ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಜನವಸತಿ ಸ್ಥಳಾಂತರವಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅದರ ಪರಿಣಾಮ ಪತ್ರಿಕಾ ವಿತರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೂ ಇರಬಹುದು. 10%, 20% ಅಥವಾ 30% ಎಂಬ ಮಾದರಿ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ 1,110, 2,220 ಮತ್ತು 3,330 ಪ್ರತಿಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಾಣಬಹುದು — ಆದರೆ ಇವು ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿಯಲ್ಲ. ನಿಜವಾದ ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೆ ಗ್ರಾಮವಾರು ಪುನರ್ವಸತಿ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಪತ್ರಿಕಾ ಚಂದಾದಾರರ ಅಂಕಿ ಬೇಕು.

ಬೇಡ್ತಿ–ವರದಾ ಯೋಜನೆಯ ಪರಿಣಾಮ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ "ಎಷ್ಟು ನೀರು?" ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಜೊತೆಗೆ "ಎಷ್ಟು ಜೀವನ?" ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಇರಬೇಕು. ಮತ್ತು ಆ ಜೀವನದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ, ಆದರೆ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ದೈನಂದಿನ ದಾಖಲೆ — ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಮನೆ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಬರುವ ಒಂದು ಪತ್ರಿಕೆಯೂ ಹೌದು.