ನೀರಿನ ರಾಜಕುಮಾರ — ನೀರುನಾಯಿ : ಬೇಡ್ತಿ-ಅಘನಾಶಿನಿ ತಿರುವಿನ ಕುರಿತು ನೀರಿನ ರಾಜಕುಮಾರ” ನಮಗೆ ನೀಡುವ ಎಚ್ಚರಿಕೆ

ಡಾ. ರವಿಕಿರಣ ಪಟವರ್ಧನ
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

ಬೇಡ್ತಿ–ಅಘನಾಶಿನಿ ನದಿ ತಿರುವು ಯೋಜನೆಗೆ ವಿರೋಧವಾಗಿ ಜನಾಂದೋಲನ ನಡೆಯುವ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳ ಮೊದಲು, ಶಿರಸಿಯ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ “ಅಘನಾಶಿನಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಅಪರೂಪದ ನೀರು ನಾಯಿ” ಕುರಿತು ಪ್ರಕಟವಾದ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಚಿತ್ರ ಬಹುತೇಕರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಉಳಿದಿದೆ.

ಕಾಲ ಕಳೆದಂತೆ ಯೋಜನೆ ವಿರೋಧದ ಚರ್ಚೆಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಜನರ ನೆನಪಿನಿಂದ ದೂರವಾಗುತ್ತಿವೆ. ಆದರೆ ನಾವು ಮರೆಯಬಾರದ ಒಂದು ಸತ್ಯ ಇದೆ — ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲ; ನಮ್ಮ ಅಳಿವು–ಉಳಿವಿನ ಪ್ರಶ್ನೆ.

ಆ “ನೀರು ನಾಯಿ”ಯ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನೋಡಿದಾಗಲೇ ಅದು ಅತ್ಯಂತ ಜಾಣ ಮತ್ತು ಅಪರೂಪದ ಪ್ರಾಣಿ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿತ್ತು. ನಂತರ ಅಂತರಜಾಲದಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಿದಾಗ, ಈ ಜೀವಿಯನ್ನು “ನೀರಿನ ರಾಜಕುಮಾರ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಗೊತ್ತಾಯಿತು. ಈ ಹೆಸರು ಕೇವಲ ಪ್ರಶಂಸೆ ಅಲ್ಲ; ಅದು ಆ ಪ್ರಾಣಿಯ ಪರಿಸರ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರುವ ಗೌರವ.

ನೀರು ನಾಯಿ ಇರುವ ನದಿ ಎಂದರೆ ಅದು ಆರೋಗ್ಯಕರವಾದ ಜಲವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬುದರ ಸೂಚನೆ. ಇಂತಹ ಜೀವಿಗಳು ಉಳಿದಿರುವುದು ಪರಿಸರ ಸಮತೋಲನ ಇನ್ನೂ ಕಾಪಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನದಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಮಾನವರ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಬಾರದು — ಮಾತಾಡಲಾರದ ಈ ಮೌನ ಜೀವಿಗಳ ಬದುಕನ್ನೂ ಗಮನದಲ್ಲಿಡಬೇಕು.

ನಾವು ಈ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಮರೆತರೆ, ಅದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಪ್ರಾಣಿಯ ನಾಶವಲ್ಲ; ಸಂಪೂರ್ಣ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕುಸಿತದ ಆರಂಭವಾಗಬಹುದು.

ನದಿಯ ತೀರದ ಮಂಜುಮಯ ಮುಂಜಾನೆ. ನೀರಿನ ಮೇಲ್ಮೈ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಮೃದುವಾಗಿ ಕಂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಒಂದು ನಯವಾದ, ಹೊಳೆಯುವ ತಲೆ ನೀರಿನಿಂದ ಮೇಲೇಳುತ್ತದೆ — ದೊಡ್ಡ ಕುತೂಹಲಭರಿತ ಕಣ್ಣುಗಳು ಸುತ್ತಲೂ ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತವೆ. ಅದು ನೀರುನಾಯಿ — ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದ ಅಘನಾಶಿನಿ ನದಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಮನಮೋಹಕ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿವಂತ ನಿವಾಸಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.

ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳ ಬಂಧನವಿಲ್ಲದೆ ಹರಿಯುವ ಅಪರೂಪದ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಘನಾಶಿನಿ ಪ್ರಮುಖವಾದುದು. ಅದರ ಸ್ವಚ್ಛ ಹರಿವು, ಸಮೃದ್ಧ ಮೀನು ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ದಟ್ಟ ಕಾಡುಗಳ ನಡುವೆ ನಯವಾದ ತುಪ್ಪಳದ ನೀರುನಾಯಿಗಳಿಗೆ (Smooth-coated otters) ಇದು ಆದರ್ಶ ವಾಸಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.

ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕಲೆಗಾರ

ನೀರುನಾಯಿಯನ್ನು ನೋಡುವುದು ಜೀವಂತ ಕವಿತೆಯನ್ನು ಓದಿದ ಅನುಭವದಂತಿದೆ. ಉದ್ದವಾದ, ಸೊಗಸಾದ ದೇಹವು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಹಾವಿನಂತೆ ಸೊಗಸಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಚಾಕಲೇಟ್ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ತುಪ್ಪಳವು ಸೂರ್ಯಕಿರಣದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಹೊಳಪಿನಂತೆ ಮಿಂಚುತ್ತದೆ. ನೀರಿನಿಂದ ಹೊರಬಂದ ತಕ್ಷಣ ದೇಹವನ್ನು ಅಲ್ಲಾಡಿಸಿದಾಗ, ನೀರಿನ ಹನಿಗಳು ರತ್ನಗಳಂತೆ ಚಿಮ್ಮುತ್ತವೆ.

ಪ್ರಕೃತಿಯೇ ಇದನ್ನು ಪರಿಪೂರ್ಣ ಈಜುಗಾರನಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದೆ. ಪಾದಗಳ ನಡುವಿನ ಪೊರೆಗಳು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಫ್ಲಿಪ್ಪರ್‌ಗಳಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ; ಬಲಿಷ್ಠ ಬಾಲವು ಸುಕ್ಕಾಣಿಯಂತೆ ದಿಕ್ಕು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರ ಚಲನೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿದರೆ, ಅದು ನೀರಿನ ಒಂದು ಭಾಗವೇ ಆಗಿರುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಘನಾಶಿನಿ — ಸುರಕ್ಷಿತ ಆಶ್ರಯ

ಅಘನಾಶಿನಿ ನದಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಜಲಮೂಲವಲ್ಲ; ಇದು ಸಮೃದ್ಧ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ನೆಲೆ. ದಟ್ಟ ನದಿ ತೀರಗಳು, ಮ್ಯಾಂಗ್ರೂವ್ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಶುದ್ಧ ನೀರು — ಇವೆಲ್ಲವೂ ನೀರುನಾಯಿಗಳ ಬದುಕಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಪರಿಸರವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.

ನೀರುನಾಯಿ ಇರುವ ನದಿ ಎಂದರೆ ಆ ನದಿ ಆರೋಗ್ಯಕರವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದು ಬಲವಾದ ಸೂಚನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಘನಾಶಿನಿಯಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಈ ನದಿಯ ಪರಿಸರ ಸಮತೋಲನ ಇನ್ನೂ ಉಳಿದಿದೆ ಎಂಬ ಆಶಾದಾಯಕ ಸಂದೇಶ.

ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯ ಪ್ರತೀಕ

ನೀರುನಾಯಿಗಳು ಪ್ರಾಣಿ ಲೋಕದ ಅತ್ಯಂತ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿವೆ. ಆಟವಾಡುವುದು, ಅನ್ವೇಷಿಸುವುದು ಇವುಗಳಿಗೆ ತುಂಬ ಇಷ್ಟ. ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿನ ಜಾರುಬಂಡಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಜಾರಿ ಆಡುವುದು — ಮಕ್ಕಳ ಸಂತೋಷವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.

ಕುಟುಂಬ ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇವು ಮಾದರಿ. ತಾಯಿ ಮರಿಗಳಿಗೆ ಈಜು ಕಲಿಸುವುದು, ಬೇಟೆಯ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವುದು, ಅಪಾಯಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವುದು — ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅಪಾರ ತಾಳ್ಮೆಯಿಂದ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ನದಿಯ ಆರೋಗ್ಯದ ಸೂಚಕ

ನೀರುನಾಯಿಗಳು ನದಿ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಮುಖ ‘ಕೀಸ್ಟೋನ್’ ಪ್ರಜಾತಿ. ಮೀನುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿ ಇಡುತ್ತವೆ; ದುರ್ಬಲ ಮೀನನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡುವುದರಿಂದ ಜಲಜ ಜೀವಜಾಲ ಆರೋಗ್ಯಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಅಘನಾಶಿನಿಯಲ್ಲಿ ನೀರುನಾಯಿ ಬದುಕುತ್ತಿದೆ ಎಂದರೆ — ಆ ನದಿ ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥ.

ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಸವಾಲುಗಳು

ಆದರೆ ಇಂದು ನದಿಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಮಾನವ ಒತ್ತಡ, ವಾಸಸ್ಥಳದ ಹಾನಿ, ಮಾಲಿನ್ಯ ಮತ್ತು ಜಲ ತಿರುವು ಯೋಜನೆಗಳಂತಹ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಭವಿಷ್ಯದ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸುತ್ತಿವೆ. ನದಿಯ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಹರಿವು ಬದಲಾಗಿದರೆ, ಮೊದಲಿಗೆ ಹೊಡೆತ ತಿನ್ನುವ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ನೀರುನಾಯಿಯೂ ಒಂದು.

ನಮ್ಮ ಜವಾಬ್ದಾರಿ

ಒಮ್ಮೆ ಭಾರತದ ಅನೇಕ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದ್ದ ಈ ನೀರಿನ ರಾಜಕುಮಾರರು ಇಂದು ವಿರಳವಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ನದಿಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ನೀರನ್ನು ಉಳಿಸುವುದಲ್ಲ — ನೀರುನಾಯಿ ಅಲ್ಲದೇ ಅನೇಕ ಮೌನ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಉಳಿಸುವುದಾಗಿದೆ.

ನೀರುನಾಯಿಯನ್ನು ನೋಡುವ ಅವಕಾಶ ಸಿಕ್ಕವರು ನಿಜಕ್ಕೂ ಅದೃಷ್ಟವಂತರು. ಅದರ ಆಟಗಾರತನ, ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬಪ್ರೀತಿ ನಮಗೆ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮಹತ್ತ್ವವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ.

ನದಿಯ ನೀರು ಹರಿಯಲಿ, ಅಘನಾಶಿನಿಯಲ್ಲಿ ನೀರುನಾಯಿಗಳು ಆಟವಾಡಲಿ — ಇದು ಕೇವಲ ಅವುಗಳ ಹಕ್ಕಲ್ಲ, ನಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ ಹಕ್ಕೂ ಹೌದು.

ನೆನಪಿರಲಿ:

👉 ನದಿ ಉಳಿದರೆ ಜೀವ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.
👉 ಜೀವ ವೈವಿಧ್ಯ ಉಳಿದರೆ ಭವಿಷ್ಯ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.