ಚಮನ್ ಮೀನಿನ ವಿಷಗಾಳಿ: ಇದು ಜೀವ ತೆಗೆಯುತ್ತಾ? ಈ ಮೀನಿನ ಹಿಂದೆ ಹೋದವರು ಪ್ರಾಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇಕೆ?

ಡಾ, ರವಿಕಿರಣ ಪಟವರ್ಧನ
ಆಪ್ತ ವಿಶೇಷ

****

ಮೀನುಗಳು ಸರಿಯಾದ ಶೈತ್ಯೀಕರಣವಿಲ್ಲದೆ ಕೊಳೆಯುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಆದರೆ ಮುಚ್ಚಿದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಇದೇ ಜೈವಿಕ ಕೊಳೆಯುವಿಕೆ ಮನುಷ್ಯನ ಜೀವವನ್ನೇ ಬಲಿಪಡೆಯಬಲ್ಲದು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಗೋಕರ್ಣ ಸಮೀಪದ ತದಡಿ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಬಂದರಿನ ದುರಂತವೇ ನಿದರ್ಶನ. ಬೋಟ್‌ನ ಮುಚ್ಚಿದ ಕೋಲ್ಡ್ ಸ್ಟೋರೇಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿದ್ದ ಕೊಳೆತ ಚಮನ್ ಮೀನಿನ ತ್ಯಾಜ್ಯ ತೆಗೆಯಲು ಇಳಿದ ಮೂವರು ಮೀನುಗಾರರು ವಿಷಕಾರಿ ಅನಿಲಕ್ಕೆ ಉಸಿರುಕಟ್ಟಿ ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ಮೀನಿನ ವಿಷಗಾಳಿ ಹೇಗೆ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ?

ಮೀನು ಕೊಳೆಯುವಾಗ ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಮತ್ತು ಸಾವಯವ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳು ವಿಭಜಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಅಮೋನಿಯಾ, ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಸಲ್ಫೈಡ್ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್‌ನಂತಹ ಅನಿಲಗಳು ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತವೆ.

ತೆರೆದ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಇವು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಕರಗಿ ಸಾಂದ್ರತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಬೋಟ್‌ನ ಕೆಳಭಾಗದಂತಹ ಗಾಳಿಯಾಡದ ಮುಚ್ಚಿದ ಕೊಠಡಿಗಳಲ್ಲಿ (Confined Spaces) ಈ ವಿಷಾನಿಲಗಳು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿ, ಆಮ್ಲಜನಕದ ಮಟ್ಟ ಶೂನ್ಯಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಇಳಿದ ತಕ್ಷಣವೇ ಉಸಿರುಗಟ್ಟುವುದು, ತಲೆಸುತ್ತು, ಪ್ರಜ್ಞಾಹೀನತೆ ಉಂಟಾಗಿ ನಿಮಿಷಾರ್ಧದಲ್ಲೇ ಸಾವು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಾನಿಲಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಅಪಾಯ

* ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಸಲ್ಫೈಡ್ (H_2S): ಕೊಳೆತ ಮೊಟ್ಟೆಯ ವಾಸನೆ ಹೊಂದಿರುವ ಅನಿಲ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವಾಸನೆ ತಿಳಿದರೂ, ಸಾಂದ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಇದು ಮೂಗಿನ ವಾಸನಾ ನರಗಳನ್ನೇ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ವಾಸನೆ ಬರುತ್ತಿಲ್ಲವೆಂದು ಒಳಗೆ ಇಳಿಯುವುದು ಜೀವಕ್ಕೆ ಕುತ್ತು ತರುತ್ತದೆ. ಇದು ನರಮಂಡಲ ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸಕೋಶವನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

* ಅಮೋನಿಯಾ (NH_3): ತೀವ್ರ ಘಾಟು ಹೊಂದಿರುವ ಅನಿಲ. ಶ್ವಾಸಕೋಶ, ಗಂಟಲು ಮತ್ತು ಕಣ್ಣಿನ ಅಂಗಾಂಶಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿ ಉಸಿರುಗಟ್ಟುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

* ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ (CO_2): ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೊರದೂಡಿ ಶ್ವಾಸಕೋಶಕ್ಕೆ ಗಾಳಿ ಸಿಗದಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ತದಡಿ ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಅಮೋನಿಯಾ, ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಸಲ್ಫೈಡ್ ಅಥವಾ ಆಮ್ಲಜನಕದ ತೀವ್ರ ಕೊರತೆ—ಯಾವುದು ಸಾವಿಗೆ ನೇರ ಕಾರಣ ಎಂಬುದು ಅಧಿಕೃತ ತನಿಖಾ ವರದಿಯ ನಂತರವೇ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಬೇಕಿದೆ.

ಇಂತಹ ದುರಂತ ತಡೆಯಲು ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ಕ್ರಮಗಳು

* ಗಾಳಿಯ ಪರೀಕ್ಷೆ (Gas Detection): ಮುಚ್ಚಿದ ಟ್ಯಾಂಕ್ ಅಥವಾ ಕೋಲ್ಡ್ ಸ್ಟೋರೇಜ್ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವ ಮುನ್ನ ಪೋರ್ಟಬಲ್ ಮಲ್ಟಿ-ಗ್ಯಾಸ್ ಡಿಟೆಕ್ಟರ್ ಬಳಸಿ ಆಮ್ಲಜನಕ ಮತ್ತು ವಿಷಾನಿಲಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಬೇಕು.

* ಗಾಳಿ ಸಂಚಾರ (Ventilation): ಇಳಿಯುವ ಮುನ್ನ ಬ್ಲೋವರ್ ಅಥವಾ ಎಕ್ಸಾಸ್ಟ್ ಫ್ಯಾನ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಮಯ ತಾಜಾ ಗಾಳಿ ಒಳಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡಬೇಕು.

* ರಕ್ಷಣಾ ಸಾಧನಗಳು: ಆಮ್ಲಜನಕ ಸಿಲಿಂಡರ್ (SCBA) ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತಾ ರೋಪ್/ಹಾರ್ನೆಸ್ ಇಲ್ಲದೆ ಯಾರೂ ಇಳಿಯಬಾರದು.

* ತ್ಯಾಜ್ಯ ವಿಲೇವಾರಿ: ಹಿಡಿದ ಮೀನನ್ನು ಸೂಕ್ತ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿಡುವುದು ಮತ್ತು ಕೊಳೆತ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಶೇಖರಿಸಿಡದೆ ತಕ್ಷಣ ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡುವುದು ಮುಖ್ಯ.

ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಧಾವಿಸುವ ಮುನ್ನ ಇರಲಿ ಎಚ್ಚರ

ಮುಚ್ಚಿದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೂ ಪ್ರಜ್ಞೆ ತಪ್ಪಿ ಬಿದ್ದಾಗ, ರಕ್ಷಣಾ ಸಾಧನಗಳಿಲ್ಲದೆ ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಒಳಗೆ ಇಳಿಯಲೇಬಾರದು. ಬಹುತೇಕ ಇಂತಹ ಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಿಸಲು ಹೋದವರೇ ಎರಡನೇ ಬಲಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ತಕ್ಷಣ ಬ್ಲೋವರ್ ಮೂಲಕ ಗಾಳಿ ಹಾಯಿಸಿ, ಅಗ್ನಿಶಾಮಕ ದಳ ಮತ್ತು ತುರ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ತಂಡಕ್ಕೆ ಕರೆ ಮಾಡಬೇಕು.

ಇದು ಕೇವಲ ಮೀನಿನ ದುರ್ವಾಸನೆಯಲ್ಲ; ಗಂಭೀರ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮತ್ತು ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಇಲಾಖೆ ಮತ್ತು ಬಂದರು ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳು ಮುಚ್ಚಿದ ಜಾಗ ಪ್ರವೇಶದ (Confined Space Entry) ಸುರಕ್ಷತಾ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿ, ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ತುರ್ತು ತರಬೇತಿ ನೀಡಬೇಕಿದೆ.