ಮುನಿದಿದ್ದಾಳಾ ಬೇಡ್ತಿ? ಈ ಎಲ್ಲ ಘಟನೆಗಳಿಗೂ ಬೇಡ್ತಿಯ ಮುನಿಸೇ ಕಾರಣವೇ? ನದಿ ಮುನಿದರೆ ಹೀಗೆಲ್ಲ ಆಗುತ್ತಾ?

ಡಾ. ರವಿಕಿರಣ ಪಟವರ್ಧನ,
**********

ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ, ಕಾಡು-ಕಣಿವೆಗಳ ನಡುವೆ ಹರಿದು ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರ ಸೇರುವ ಬೇಡ್ತಿ ನದಿ ಕೇವಲ ನೀರಿನ ಹರಿವಲ್ಲ. ಅದು ಮಲೆನಾಡಿನ ಜೀವನಾಡಿ, ಜೀವವೈವಿಧ್ಯದ ಆಶ್ರಯ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯರ ಬದುಕಿನ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗ.

ಈ ನದಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ  ನದಿ ಜೋಡಣೆಯಂತಹ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳು ಆಗಾಗ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ಬರುತ್ತಲೇ ಇವೆ. ಪರಿಸರ, ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯತೆ, ಆರ್ಥಿಕ ವೆಚ್ಚ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆಯೂ ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.

ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಲೆನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಾತು ಪದೇಪದೇ ಕೇಳಿಬರುತ್ತದೆ:

“ಬೇಡ್ತಿ ನದಿಗೆ ಮುನಿಸು ಇದೆ; ಈ ನದಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಯೋಜನೆಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ಕೈಗೂಡುವುದಿಲ್ಲ!”
ಇದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಸಾಬೀತಾದ ಸಂಗತಿಯಲ್ಲ. ಆದರೆ ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಬದುಕಿದವರ ಅನುಭವ, ನದಿಯ ಮೇಲಿನ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಪರಿಸರದ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಎಚ್ಚರವನ್ನು ಈ ಜನಪದ ಮಾತು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

ಹಾಗಾದರೆ ಬೇಡ್ತಿಯ ಮುನಿಸು ಎಂದರೇನು? 
ಈ ಹಿಂದೆ ಬೇಡ್ತಿಗೆ ಹಲವು ಯೋಜನೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು ಅವು ಯಾವುವೂ ಕೈಗೂಡಲಿಲ್ಲ.ಇತ್ತಿಚಿನ ಯಲ್ಲಾಪುರ ಊರಿಗೆ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಯೋಜನೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು ಆದರೆ ಅದರ ಯಶಸ್ಸು ಯಲ್ಲಾಪುರ ದವರಿಗೆ ಕೇಳಿದರೆ ನನಗಿಂತ ಛಂದದ ಉತ್ತರ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ನದಿಯ ಮುನಿಸಲ್ಲದೇ ಇನ್ನೇನು?

ಶಿಡ್ಲಗುಂಡಿ ಹತ್ರ ಕವಲಾಗಿಹೊಳೆ ಮುಂಡಗೋಡಗೆ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಯೋಜನೆ ಜಾರಿ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು ಇದರ ಯಶಸ್ಸು ಕೂಡ ಮುನಿಸು ಅಂತಾನೆ ಹೇಳಬಹುದು. 
ಒಂದಿಷ್ಟು ಜನರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪ್ರಕಾರ ಬೇಡ್ತಿ ನದಿಯ ಮುನಿಸಿನಿಂದಾಗಿ ಚುನಾವಣೆ, ಪಕ್ಷ ,ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರಿ ವರ್ಗದವರ ಮೇಲು ಈ ಮುನಿಸು ಪ್ರಭಾವ ಬಿದ್ದಂತಹ ಘಟನೆಗಳು ಇವೆಯಂತೆ. 

ಸ್ಥಳೀಯರ ಕೆಲವರ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಬೇಡ್ತಿ ನದಿಗೆ ಅನ್ಯಾಯವಾದರೆ ಅದರ ಪರಿಣಾಮ ರಾಜಕೀಯದ ಮೇಲೂ ಬೀಳುತ್ತದೆ. 2023ರಲ್ಲಿ ಶಿರಸಿ–ಸಿದ್ದಾಪುರದಲ್ಲಿ  ಸೋಲು ಹಾಗೂ 2024ರಲ್ಲಿ ಶಿಗ್ಗಾವಿಯಲ್ಲಿ , ಯಲ್ಲಾಪುರದಲ್ಲಿ  ಸೋಲನ್ನು ಕೆಲವರು ಇದಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ದಾಖಲೆ ಇಲ್ಲ; ಇದು ಜನರ ನಂಬಿಕೆ ಮಾತ್ರ."
ಬೇಡ್ತಿ ನದಿ ಯೋಜನೆಗಳ ಹಿಂದಿನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೂ ಇದರ ಪರಿಣಾಮ ತಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಕೆಲವು ಸ್ಥಳೀಯರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆ ಇಲ್ಲ; ಇದು ಜನರ ನಂಬಿಕೆ ಮಾತ್ರ."
2021ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಯಲ್ಲಾಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕಳಚೆಯಲ್ಲಿ ಭೂಕುಸಿತವಾಗಿ ಗ್ರಾಮದ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿದು ಹೋಯಿತು, ಒಬ್ಬರು ಮೃತರಾದರು. ಇದನ್ನು ಬೇಡ್ತಿ ನದಿಯ ಮುನಿಸಿನ ಪರಿಣಾಮ ಎಂದು ಕೆಲವು ಸ್ಥಳೀಯರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಥವಾ ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆ ಇಲ್ಲ; ಇದು ಜನರ ನಂಬಿಕೆ ಮಾತ್ರ.

ಈ ನದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಯೋಜನೆಗಳು ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಯಶಸ್ಸು ಕಾಣದಿರುವುದರ ಹಿಂದೆ ಯಾವ ಕಾರಣಗಳಿವೆ? ಪ್ರಕೃತಿಯ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ನಾವು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಭಾವನೆಯಿಂದ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ, ತಾಂತ್ರಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನೆಲೆಗಳಿಂದಲೂ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕಿದೆ.

1. ನದಿಯ ಮುನಿಸು: ಜನಪದ ನಂಬಿಕೆಯ ಹಿಂದಿನ ಅರ್ಥ

ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ನದಿ ಕೇವಲ ಜಲಮೂಲವಲ್ಲ; ಅದು ತಾಯಿ. ನೀರು ನೀಡಿ, ಕೃಷಿಯನ್ನು ಪೋಷಿಸಿ, ಜೀವಜಗತ್ತನ್ನು ಉಳಿಸುವ ನದಿಯ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಹರಿವಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸಿದರೆ, ಅದರ ಪರಿಸರವನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡಿದರೆ ಅಥವಾ ಅದರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮೀರಿ ನೀರು ಬಳಸಲು ಹೊರಟರೆ ಜನರಿಗೆ ಆತಂಕವಾಗುವುದು ಸಹಜ.

ಯೋಜನೆ ಆರಂಭವಾದಾಗ ಭೂಕುಸಿತವಾದರೆ, ಕಾಮಗಾರಿ ನಿಂತರೆ, ಅನುಮತಿ ಸಿಗದಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಫಲಿತಾಂಶ ಬಾರದಿದ್ದರೆ, ಸ್ಥಳೀಯರು ಅದನ್ನು ನದಿಯ ಮುನಿಸು ಎಂದು ರೂಪಕವಾಗಿ ಕರೆಯಬಹುದು.
ಆದರೆ ಇಲ್ಲೊಂದು ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಗುರುತಿಸಬೇಕು. ಇಂತಹ ಘಟನೆಗಳು ನದಿಯ ಅಲೌಕಿಕ ಕೋಪದಿಂದ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ ಎನ್ನಲು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಆಧಾರವಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸ್ಥಿತಿ, ಅತಿವೃಷ್ಟಿ, ಪರಿಸರದ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆ, ಯೋಜನಾ ವಿನ್ಯಾಸದ ಲೋಪಗಳು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು.

ಜನಪದ ನಂಬಿಕೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಬಹುದು; ಆ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಹಿಂದಿನ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವುದು ವಿಜ್ಞಾನದ ಕೆಲಸ.

2. ನದಿಯ ಸ್ವಭಾವ ಅರಿಯದೆ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸುವ ಅಪಾಯ

ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ನದಿಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣ ಮಳೆಗಾಲ ಮತ್ತು ಬೇಸಿಗೆಯ ನಡುವಿನ ಹರಿವಿನ ಭಾರೀ ವ್ಯತ್ಯಾಸ. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ನೀರು ರಭಸದಿಂದ ಹರಿದರೂ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹರಿವು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕುಸಿಯಬಹುದು. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಸೇರುವ ಅಪಾರ ನೀರನ್ನು ನೋಡಿ, ಅದನ್ನೆಲ್ಲ ಬೇರೆ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಬಹುದು ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ.
ನದಿಯ ನಿಜವಾದ ಜಲಸಾಮರ್ಥ್ಯ ತಿಳಿಯಲು ಇವು ಬೇಕು:

* ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಮಳೆ ಮತ್ತು ನದಿ ಹರಿವಿನ ದಾಖಲೆಗಳು
* ಬೇಸಿಗೆಯ ಕನಿಷ್ಠ ಹರಿವು ಮತ್ತು ಬರಗಾಲದ ವರ್ಷಗಳ ಮಾಹಿತಿ
* ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುವ ಮಳೆಯ ಸ್ವರೂಪ
* ಕೆಳಹರಿವಿನ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಬೇಕಾದ ನೀರು
* ಸ್ಥಳೀಯರ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು, ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಅಗತ್ಯಗಳು
* ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ ಮುಂದೆ ಆಗಬಹುದಾದ ಬದಲಾವಣೆಗಳು
ಇವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸದೆ ನೀರಿನ ಲಭ್ಯತೆ ಅಂದಾಜಿಸಿದರೆ, ಯೋಜನಾ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ನೀರಿಗೂ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದಾದ ನೀರಿಗೂ ಅಂತರ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಬೇಡ್ತಿಯ ಯಾವುದೇ ದೊಡ್ಡ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ, ಮಳೆಗಾಲದ ನೀರಿಗಿಂತ ವರ್ಷವಿಡೀ ಲಭ್ಯವಿರುವ ನೀರಿನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ಸಿಗಬೇಕು.

3. ಬೇಡ್ತಿ–ವರದಾ ಜೋಡಣೆ: ನೀರಿನ ಲಭ್ಯತೆಯೇ ಮೊದಲ ಪ್ರಶ್ನೆ

ಬೇಡ್ತಿ–ವರದಾ ನದಿ ಜೋಡಣೆಯ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ನೀರಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಪರಿಹಾರ ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಚರ್ಚೆಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಆದರೆ ಒಂದು ನದಿಯ ನೀರನ್ನು ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುವ ಮೊದಲು, ನೀರಿನ ಲಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರದ ಮೇಲಿನ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು. ಇಲ್ಲಿನ ಮೂಲ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇದು:

ಬೇಡ್ತಿ ನದಿಯಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಎಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನೀರು ಲಭ್ಯವಿದೆ?
ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಸೇರುವ ನೀರೆಲ್ಲವನ್ನೂ ವರ್ಗಾಯಿಸಬಹುದಾದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನೀರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗದು. ನದಿಯ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಹರಿವು, ಕೆಳಹರಿವಿನ ಪರಿಸರದ ಅಗತ್ಯ, ಸ್ಥಳೀಯರ ಹಿತ ಮತ್ತು ಬರಗಾಲದ ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನೂ ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ನೀರನ್ನು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಎತ್ತಬೇಕಾದರೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ವೆಚ್ಚವೂ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಸಿಗಬೇಕು:
* ಬೇಡ್ತಿಯ ಬೇಸಿಗೆ ಕನಿಷ್ಠ ಹರಿವು ಎಷ್ಟು?
* ಕನಿಷ್ಠ 20 ವರ್ಷಗಳ ನಿರಂತರ, ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಹರಿವಿನ ದಾಖಲೆ ಲಭ್ಯವಿದೆಯೇ?
* ಬರಗಾಲದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಯೋಜನೆಗೆ ಬೇಕಾದ ನೀರು ಸಿಗುತ್ತದೆಯೇ?
* ಪರಿಸರದ ಅಗತ್ಯದ ನೀರನ್ನು ಉಳಿಸಿದ ಮೇಲೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ಎಷ್ಟು ನೀರು ಉಳಿಯುತ್ತದೆ?
* ನೀರನ್ನು ಎತ್ತಿ ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ವಿದ್ಯುತ್ ಬೇಕು?
* ಯೋಜನೆಯ ಒಟ್ಟು ವೆಚ್ಚ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಘಟಕ ನೀರಿನ ವೆಚ್ಚ ಎಷ್ಟು?

ಸ್ವತಂತ್ರ ತಜ್ಞರ ಪರಿಶೀಲನೆಯೊಂದಿಗೆ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಸಿಗುವವರೆಗೆ, ಯೋಜನೆಯ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬರಬಾರದು. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ನೀರು ಒದಗಿಸುವ ಉದ್ದೇಶ ಮಹತ್ವದ್ದೇ; ಆದರೆ ನೀರು ನೀಡುವ ಪ್ರದೇಶದ ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಜಲಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಬಾರದು.

4. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆ
ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಭೂಪ್ರದೇಶವಲ್ಲ. ಕಡಿದಾದ ಇಳಿಜಾರು, ಆಳದ ಕಣಿವೆ, ದಟ್ಟ ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಭಾರೀ ಮಳೆ ಇಲ್ಲಿನ ವಿಶೇಷ. ಇಂತಹ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು, ಸುರಂಗ, ರಸ್ತೆ ಅಥವಾ ಪೈಪ್‌ಲೈನ್ ನಿರ್ಮಿಸುವಾಗ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ. ಮಣ್ಣಿನ ಸ್ಥಿರತೆ, ಬಂಡೆಗಳ ರಚನೆ, ಅಂತರ್ಜಲದ ಹರಿವು, ಮಳೆನೀರಿನ ಮೇಲ್ಮೈ ಹರಿವು ಮತ್ತು ಭೂಕುಸಿತದ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಬೇಕು.

ವೆಚ್ಚ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈ ಅಂಶಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದರೆ, ಕಾಮಗಾರಿಯ ವೇಳೆ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ತಾಂತ್ರಿಕ ತೊಂದರೆಗಳು ಎದುರಾಗಬಹುದು. ಹಾಗೆಂದು ಭೂಕುಸಿತ ಅಥವಾ ಪ್ರವಾಹ ಸಂಭವಿಸಿದ ಪ್ರತಿ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೂ ಯೋಜನೆಯೇ ಕಾರಣ ಎನ್ನುವುದೂ ಸರಿಯಲ್ಲ; ಪ್ರತಿ ಘಟನೆಯ ಕಾರಣವನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು.
ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಅಂದಾಜಿಸದ ಯೋಜನೆ ದುರ್ಬಲವಾಗುತ್ತದೆ; ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಅರಿತ ಯೋಜನೆಯೇ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.

5. ಪರಿಸರ ಅನುಮತಿ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಅಡೆತಡೆಗಳು

ದೊಡ್ಡ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಪರಿಸರ ಅನುಮತಿ, ಅರಣ್ಯ ಭೂಮಿ ಬಳಕೆಯ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ನಿಯಮಗಳು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತವೆ. ಇವು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಅನಗತ್ಯವಾಗಿ ತಡೆಯಲು ಇರುವುದಲ್ಲ; ಹಾನಿಯನ್ನು ಮುಂಚೆಯೇ ಗುರುತಿಸಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತ ಮತ್ತು ಪರಿಸರವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಇರುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.

ಆದರೆ ಯೋಜನಾ ವರದಿಯ ಕೊರತೆ, ಅಪೂರ್ಣ ಅಧ್ಯಯನ, ಅನುಮತಿಯ ವಿಳಂಬ, ಕಾನೂನು ವಿವಾದ ಅಥವಾ ವಿನ್ಯಾಸ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದ ಯೋಜನೆಗಳು ತಡವಾಗಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಒಂದು ಯೋಜನೆ ನಿಂತಾಗ ನಿಖರ ಕಾರಣ ತಿಳಿಯುವುದು ಮುಖ್ಯ:

* ಪರಿಸರದ ಕಾರಣದಿಂದ ನಿಂತಿದೆಯೇ?
* ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯತೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಯೇ?
* ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಡಚಣೆಯೇ?
* ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಅನುಮತಿ ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲವೇ?
* ಆಡಳಿತದ ನಿರ್ಧಾರದಿಂದ ಮುಂದುವರಿದಿಲ್ಲವೇ?

ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಉತ್ತರ ಕೊಡಬಲ್ಲವು ಸರ್ಕಾರಿ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶಗಳು.

6. ಸ್ಥಳೀಯರ ವಿರೋಧ: ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯೇ, ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯೇ?

ಬೃಹತ್ ಯೋಜನೆ ಸ್ಥಳೀಯರ ಬದುಕಿನ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದಾದರೆ, ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಕೇಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಅರಣ್ಯವಾಸಿಗಳು, ರೈತರು, ಮೀನುಗಾರರು ಮತ್ತು ನದಿಯನ್ನು ನಂಬಿ ಬದುಕುವವರು ತಮ್ಮ ಜೀವನೋಪಾಯ, ಕೃಷಿ, ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಪರಿಸರದ ಬಗ್ಗೆ ಆತಂಕಪಡುವುದು ಸಹಜ. ಅವರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಕೊಡದೆ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅಪನಂಬಿಕೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.

ಸ್ಥಳೀಯರ ವಿರೋಧವೇ ಪ್ರತಿ ಯೋಜನೆಯ ವೈಫಲ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಎನ್ನುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಜನರ ಆತಂಕಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ವಿರೋಧಿ ಮನೋಭಾವವೆಂದು ತಳ್ಳಿಹಾಕುವುದೂ ಸಮಂಜಸವಲ್ಲ. ಜನರ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನದೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿದಾಗ ಯೋಜನೆಯ ನಿಜವಾದ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತವೆ.

7. ಹಿಂದಿನ ಯೋಜನೆಗಳ ಸಮಗ್ರ ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧನೆ ಅಗತ್ಯ

ಬೇಡ್ತಿ ನದಿಯ ಯೋಜನೆಗಳ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಹೇಳಿಕೆಗಳಿಗಿಂತ ದಾಖಲೆ ಆಧಾರಿತ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಬೇಕು. ಪ್ರತಿ ಯೋಜನೆಯ ಕುರಿತು ಈ ವಿವರಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು:
* ಪ್ರಸ್ತಾಪವಾದ ವರ್ಷ ಮತ್ತು ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶ
* ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಯೋಜನಾ ವರದಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಂದಾಜು ವೆಚ್ಚ
* ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಅನುಮತಿಗಳ ಸ್ಥಿತಿ
* ಇದುವರೆಗೆ ಖರ್ಚಾದ ಹಣ
* ಯೋಜನೆ ನಿಂತಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ವಿಳಂಬವಾಗಿದ್ದರೆ ಅಧಿಕೃತ ಕಾರಣಗಳು
* ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಪ್ರಯೋಜನ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಸಾಧಿಸಿದ ಫಲಿತಾಂಶ
* ಯೋಜನೆ ಕೈಬಿಟ್ಟಿದ್ದರೆ ಅದರ ಆದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ದಾಖಲೆಗಳು

8. ಮುನಿಸನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ದಾರಿ

ಬೇಡ್ತಿಯ ಮುನಿಸು ಎಂಬ ಮಾತನ್ನು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ರೂಪಕವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಬಹುದು. ನದಿಯ ಹರಿವು, ಅರಣ್ಯದ ಪರಿಸರ, ನೆಲದ ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯರ ಬದುಕನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಿದರೆ ಹಲವು ಸವಾಲು ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನ್ನು ಅಲೌಕಿಕ ಕೋಪವೆಂದು ಅರ್ಥೈಸುವ ಬದಲು, ಹಿಂದಿನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಬೇಕು. ಬೇಡ್ತಿಯ ಭವಿಷ್ಯ ಕಾಪಾಡಲು ಈ ಆರು ಕ್ರಮಗಳು ಮುಖ್ಯ:

* ದತ್ತಾಂಶ: ದೀರ್ಘಕಾಲದ ನದಿ ಹರಿವಿನ ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬೇಸಿಗೆ ಹರಿವು ಮತ್ತು ಬರಗಾಲದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು.
* ಸ್ವತಂತ್ರ ಪರಿಶೀಲನೆ: ನದಿ ಜೋಡಣೆ ಅಥವಾ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಯ ಪರಿಸರ, ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರ ತಜ್ಞರು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು.
* ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ: ಇವುಗಳ ಮೇಲಿನ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಬೇಕು.
* ಪಾರದರ್ಶಕತೆ: ಸ್ಥಳೀಯರಿಗೆ ಆಗುವ ಪ್ರಯೋಜನ ಮತ್ತು ಹಾನಿಯನ್ನು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ವಿವರಿಸಬೇಕು.
* ಪರ್ಯಾಯಗಳ ಹೋಲಿಕೆ: ಮಳೆನೀರು ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಕೆರೆ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ, ಜಲಾನಯನ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಸಮರ್ಥ ಬಳಕೆಯನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಯೋಜನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಬೇಕು.
* ಸಾರ್ವಜನಿಕ ದಾಖಲೆ: ಹಿಂದಿನ ಯೋಜನೆಗಳ ವೆಚ್ಚ, ಅನುಮತಿ, ವಿಳಂಬ ಮತ್ತು ಫಲಿತಾಂಶದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಜನರಿಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗಿಸಬೇಕು.
ನದಿಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲಾಗದು; ಅದರೊಂದಿಗೆ ಬದುಕುವುದನ್ನು ಕಲಿಯಬೇಕು

ಬೇಡ್ತಿಯ ಮುನಿಸಿನ ಕಥೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ನದಿಯ ಕಥೆಯಲ್ಲ; ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗಿನ ಮಾನವನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಕಥೆ. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ನದಿ ಎಷ್ಟು ನೀರು ಹರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕುವುದು ಸುಲಭ. ಆದರೆ ನದಿಯ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಹರಿವು, ಪರಿಸರದ ಅಗತ್ಯ, ಸ್ಥಳೀಯರ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರುಗಳ ಹಕ್ಕನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಸಮಗ್ರ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವೇ ನಿಜವಾದ ಸವಾಲು.

ಬೇಡ್ತಿಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರತಿ ಯೋಜನೆಯೂ ವಿಫಲವಾಗಿದೆ ಎನ್ನಲು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದಾಖಲೆಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ಬೇಕು. ಆದರೆ ಇಂತಹ ಯೋಜನೆಗಳ ಕುರಿತ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ನದಿಯ ನೀರು ಬಳಸುವ ಹಕ್ಕಿನೊಂದಿಗೆ ಅದರ ಹರಿವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಹೊಣೆಯೂ ನಮ್ಮದು; ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಆಸೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ವಿವೇಕವೂ ಬೇಕು. ನದಿ ನಮಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದೆ ಎಂದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು:

“ನನ್ನ ನೀರನ್ನು ಬಳಸುವ ಮೊದಲು ನನ್ನ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಅರಿಯಿರಿ. ನನ್ನ ಹರಿವನ್ನು ಅಳೆಯಿರಿ. ನನ್ನ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿ. ನನ್ನನ್ನು ನಂಬಿರುವ ಜೀವಜಗತ್ತು ಮತ್ತು ಜನರ ಬದುಕನ್ನು ಮರೆಯಬೇಡಿ. ನಿಮ್ಮ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ನನ್ನ ನಿಜವಾದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ.”

ಮುನಿಸನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುವುದೆಂದರೆ ನದಿಯನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದಲ್ಲ; ಅದರ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಅರಿತು, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು. ನದಿ ಉಳಿದರೆ ಅರಣ್ಯ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ; ಅರಣ್ಯ ಉಳಿದರೆ ಜಲಚಕ್ರ ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ; ಜಲಚಕ್ರ ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರುಗಳ ಬದುಕೂ ಭದ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಆದ್ದರಿಂದ ನಾವು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಕೊನೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇದು:

ನಾವು ನದಿಯನ್ನು ನಮ್ಮ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ, ಅಥವಾ ನಮ್ಮ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ನದಿಯ ನಿಜವಾದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ?
ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅರಿವು, ಪರಿಸರದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಉತ್ತರ ಸಿಕ್ಕಾಗ ಮಾತ್ರ ಬೇಡ್ತಿಯ ಭವಿಷ್ಯವೂ ಮಲೆನಾಡಿನ ಭವಿಷ್ಯವೂ ಸುರಕ್ಷಿತ.