ಯಾರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಯಾರಿಗಾಗಿ? : ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಎಂದರೆ ನಾಶದ ದಾರಿ ಆಗಬೇಕೇ?

ಡಾ. ರವಿಕಿರಣ ಪಟವರ್ಧನ

****

"ಯಾರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಯಾರಿಗಾಗಿ?"

ಮರುದಿನ ಬೆಳಗು. ಮತ್ತೆ ಅದೇ ಕಟ್ಟೆ. ಅದೇ ಮುಖಗಳು.
ಆದರೆ ಇಂದು ಸ್ವಲ್ಪ ಬದಲಾವಣೆ ಕಂಡುಬಂತು — ಜನ ಹೆಚ್ಚು.
ನಿನ್ನೆ ನಡೆದ ಮಾತುಕತೆ ಬಾಯಿಂದ ಬಾಯಿಗೆ ಹಬ್ಬಿತ್ತು.

ಪಕ್ಕದ ಗದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಕೂಲಿಯಾಳುಗಳೂ ಇಂದು ಕಟ್ಟೆಯ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಮೌನವಾಗಿ ಕುಳಿತಿದ್ದರು.
ಅವರ ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇತ್ತು…
"ನಮ್ಮ ಮಾತಿಗೂ ಇಲ್ಲಿ ಜಾಗ ಇದೆಯಾ?" ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ.

ಮಾತು ಹಿಂದಿನ ದಿನದ ಮುಂದುವರಿಕೆಯಂತೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಶುರುವಾಯಿತು.
ಯಾರೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬೇಕಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.
ಕಟ್ಟೆಯೇ ಮಾತನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿತು.

ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತು ಮತ್ತೆ ಎದ್ದುಬಂತು.
ಆದರೆ ಇಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿತ್ತು:

👉 "ಈ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯಾರಿಗೆ? ಯಾರಿಗಾಗಿ?"

ತೋಟದ ಮಾಲೀಕರ ಕಷ್ಟ, ಬೆಳೆಗಳ ಕುಸಿತ, ಬೆಲೆಗಳ ಅಸ್ಥಿರತೆ — ಇವೆಲ್ಲ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಬಂದವು.
ಆದರೆ ಕಟ್ಟೆಯ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಕೂಲಿಯಾಳುಗಳ ಮೌನ ಮಾತಿಗಿಂತ ಭಾರವಾಗಿತ್ತು.

ಆರನೇ ಧ್ವನಿ — ನಾರಾಯಣ ನಾಯ್ಕ, ಕೂಲಿ ಕೆಲಸಗಾರ

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತಾಡದ ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯ ಇಂದು ಎದ್ದು ನಿಂತ.
ನಾರಾಯಣ ನಾಯ್ಕ.

ತೋಟದ ಕೆಲಸ, ಗದ್ದೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ದಿನ ಸಾಗಿಸುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೂಲಿಕಾರ.
ಅವನಿಗೆ ಈ ಚರ್ಚೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೂರದವು.
ಆದರೆ ಇಂದು ಅವನು ಮಾತನಾಡಬೇಕಾಯಿತು.

ಅವನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ:

“ಅಣ್ಣಾ… ನೀವೆಲ್ಲ ತೋಟದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತಾಡ್ತೀರಿ.
ನಾನು ಕೂಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡ್ತೇನೆ. ತೋಟ ನನ್ನದಲ್ಲ.

ಆದ್ರೆ…
ತೋಟ ಒಣಗಿದ್ರೆ… ನನ್ನ ಕೆಲಸ ಹೋಗುತ್ತೆ.

ನಾನು ಊರು ಬಿಡಬೇಕಾಗುತ್ತೆ…”

ಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಮೌನ ಹರಡಿತು.

ಅವನು ಮುಂದುವರಿಸಿದ:

“ನನ್ನ ಮಗ ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾನೆ. ಆಟೊ ಓಡಿಸ್ತಾನೆ.
ಅವನು ಹೋದಾಗ ನಾನು ಅತ್ತೆ.

ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಇದ್ದಿದ್ರೆ… ಅವನು ಹೋಗ್ತಿದ್ದನಾ?

ಇಗಾ ಇನ್ನೂ ಕೆಲಸ ಹೋದ್ರೆ… ನಾನೂ ಹೋಗ್ಬೇಕಾಗುತ್ತೆ.
ಆಗ ಈ ಹಳ್ಳಿ ಏನಾಗುತ್ತೆ?”

ಮೌನದ ಉತ್ತರ

ನಾರಾಯಣ ನಾಯ್ಕನ ಮಾತು ಮುಗಿದಾಗ ಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ತಕ್ಷಣ ಉತ್ತರ ಕೊಡಲಿಲ್ಲ.
ಯಾಕಂದ್ರೆ ಇದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ…
ಒಂದು ನಿಜ.

👉 ಇದು ಕೇವಲ ತೋಟದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಅಲ್ಲ.
👉 ಇದು ಕೇವಲ ಬೆಳೆಗಳ ಸಮಸ್ಯೆ ಅಲ್ಲ.

ಇದು ಊರಿನ ಉಸಿರಿನ ಪ್ರಶ್ನೆ.

ತೋಟ ಒಣಗಿದರೆ — ಕೂಲಿ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.
ಕೂಲಿ ಹೋಗಿದ್ರೆ — ಊರು ಖಾಲಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಊರು ಖಾಲಿಯಾದರೆ — ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯಾರಿಗೆ?

ಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಇದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಯಿತು.

ಆ ದಿನ ಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ತೀರ್ಮಾನವಾಗಲಿಲ್ಲ.
ಯಾರೂ ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ.

ಆದರೆ ಒಂದು ಅರಿವು ಎಲ್ಲರ ಮನದಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿಯಾದ್ದು:

👉 ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅಂದರೆ ಕೇವಲ ರಸ್ತೆಗಳು, ಕಟ್ಟಡಗಳು ಅಲ್ಲ.
👉 ಅದು ಜನ ಉಳಿಯುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.

ನಾರಾಯಣ ನಾಯ್ಕನ ಮಾತು ಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಯಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು…

"ಊರು ಉಳಿಯಬೇಕಾದ್ರೆ — ಕೆಲಸ ಉಳಿಯಬೇಕು."

***

ಏಳನೇ ಧ್ವನಿ — ಸುಧಾಕರ ಭಟ್ಟ, ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ ನಿವೃತ್ತ ನೌಕರ

ಸುಧಾಕರ ಭಟ್ಟರು ಮೂವತ್ತು ವರ್ಷ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದವರು. ಅವರು ಮಾತನಾಡಿದಾಗ ಅನುಭವವೇ ಮಾತಾಡುತ್ತಿತ್ತು.

“ನಾನು ಈ ಕಾಡನ್ನು ಒಳಗಿನಿಂದ ನೋಡಿದ್ದೇನೆ. ಸಿರ್ಸಿ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಈ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿವೆ, ಯಾವ ಮರಗಳಿವೆ, ಯಾವ ಝರಿಗಳಿವೆ ಅಂತ ನನಗೆ ಗೊತ್ತು. ಹಲವು ನದಿಗಳ ಉಗಮ ಆ ಕಾಡಿನಲ್ಲೇ ಆಗುತ್ತದೆ.

ಒಂದು ಮರ ಕಡಿದರೆ ಐದು ಝರಿ ಒಣಗುತ್ತದೆ. ಐದು ಝರಿ ಒಣಗಿದರೆ ಒಂದು ಹಳ್ಳ ಸಾಯುತ್ತದೆ. ಹಳ್ಳ ಸತ್ತರೆ ನದಿ ಕುಗ್ಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸರಪಳಿ. ಇದನ್ನು ಕಡಿದರೆ ಸರಿ ಮಾಡಲು ನೂರು ವರ್ಷ ಬೇಕು.

ಒಂದು ಯೋಜನೆಗಾಗಿ ನೂರು ವರ್ಷ ಕೊಡಲು ನಾವು ತಯಾರಿದ್ದೇವಾ?”

ಯುವ ರೈತ ಪ್ರಸಾದ್ ಮೊಬೈಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ. ಭಟ್ಟರು ಗಮನಿಸಿ ಮುಗುಳ್ನಕ್ಕರು.

“ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡು ಮಗಾ. ಇದು ದಾಖಲೆ ಆಗಲಿ. ಮುಂದೆ ನಮ್ಮ ಮಾತು ಸಾಬೀತಾದರೆ ಜನ ನೋಡಲಿ.”

ಎಂಟನೇ ಧ್ವನಿ — ಮಂಜಪ್ಪ, ಮುದುಕ

ಮಂಜಪ್ಪ ಎಂಬಾತ ಹಳ್ಳಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಹಿರಿಯ ಮನುಷ್ಯ. ಎಂಭತ್ತು ದಾಟಿದ ವಯಸ್ಸು. ಬೇಡ್ತಿ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ದೋಣಿ ನಡೆಸಿ ಜೀವನ ಮಾಡಿದವರು. ಈಗ ದೋಣಿ ನಡೆಸಲಾರರು, ಆದರೆ ಬಾಯಿ ಇನ್ನೂ ಚುರುಕಾಗಿದೆ.

“ನಾನು ಚಿಕ್ಕಂದಿನಲ್ಲಿ ಬೇಡ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಈಜಿದ್ದೇನೆ. ಆ ನದಿ ಎಷ್ಟು ತಿಳಿಯಾಗಿತ್ತು ಅಂದರೆ ತಳ ಕಾಣ್ತಿತ್ತು. ದೊಡ್ಡ ಮೀನುಗಳು ಇದ್ದವು. ಮೊಸಳೆಗಳಿದ್ದವು. ಉದ್ದ ಉದ್ದ ಮರಗಳ ನೆರಳು ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ಬೀಳ್ತಿತ್ತು.

ಈಗ ಏನಾಗಿದೆ? ನೀರು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಮೀನು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಮೊಸಳೆ ಮಾಯವಾಗಿದೆ. ನದಿ ತಳ ಕಾಣಿಸ್ತದೆ — ಆದರೆ ತಿಳಿ ನೀರಿಲ್ಲ ಅಂತ ಅಲ್ಲ, ನೀರೇ ಇಲ್ಲ ಅಂತ.

ಇನ್ನು ಈ ನದಿ ತಿರುಗಿಸಿದರೆ ಏನುಳಿಯುತ್ತದೆ? ಒಣ ಕಲ್ಲು. ಅಷ್ಟೇ.”

ಮಂಜಪ್ಪ ಮಾತು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ದೂರ ನೋಡಿದರು. ಅವರ ಕಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಏನೋ ಹೊಳೆಯಿತು —
ನೆನಪೋ, ದುಃಖವೋ, ಅಥವಾ ಸಿಟ್ಟೋ — ಯಾರಿಗೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಲಿಲ್ಲ.

(ಕಟ್ಟೆಯ ಮೌನದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಧ್ವನಿಗಳು ಬೆರೆತು ಒಂದೇ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದವು — ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಎಂದರೆ ನಾಶದ ದಾರಿ ಆಗಬೇಕೇ?)